A. Destek Eğitim Programı Bireyselleştirilmiş Eğitim Programına Nasıl Kaynaklık Eder?
Bedensel engelli birey için BEP geliştirme birimince hazırlanacak Bireyselleştirilmiş Eğitim Planları, gelişim basamakları göz önüne alınarak hazırlanmış olan Bedensel Engelliler Destek Eğitim Programı'na dayalı olarak oluşturulacaktır. Bireyin performansı alınırken esas olan, programda belirtilen kazanımların hangilerini yapabildiğidir. Bireyin gerçekleştiremediği kazanımlar verilecek eğitim için yol gösterecektir. Bu amaçla"Ölçme ve Değerlendirme" de örneği verilen Kaba Değerlendirme Formu kullanılarak bireyin programın hangi düzeyinde performans gösterdiği tespit edilebilir. Modüller içerisinde yer alan kazanımlar, aynı zamanda gelişim basamaklarına ve bireyin yetersizlik türünde ulaşabileceği olası maksimum düzey göz önünde bulundurularak hazırlanmıştır. BEP içerisinde yer alacak uzun dönemli hedefler ve buna bağlı kısa dönemli hedefler, bireyin yetersiz olduğu kazanımlardan öncelik sırasına göre belirlenecektir. Verilecek eğitim etkinliği sonunda ilerlemeyi ölçmek için yapılacak değerlendirme süreci, yine programa dayalı olarak gerçekleştirilecek olup bireyin BEP'inde yer alan kazanımlarla sınırlı olacaktır."Ölçme ve Değerlendirme" bölümünde örneği verilen Performans Kayıt Tablosu kullanılarak bireyin ay içerisindeki kazanımları net olarak görülecektir. Bu performans tablolarında bireyin gelişim düzeyine temel teşkil eden basamaklar tanımlanmış olup gerekli olduğunda bu basamaklara ait alt hedefler oluşturulabilir. Modül içerikleri hem performans alımında hem de değerlendirmede kontrol listesi olarak kullanılabilecek şekilde hazırlanmış olup uygulamacının günlük çalışma planlamasında görülecektir. Yıl sonunda toplam ilerlemeyi görmek, rehberlik ve araştırma merkezine bireyin geldiği düzeyi bildirmek için"Ölçme ve Değerlendirme" bölümünde verilmiş olan Dönem Sonu Bireysel Performans Değerlendirme Formu kullanılacaktır.
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Nedir ?
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı, özel gereksinimli bireyin gelişimi veya ona uygulanan programın gerektirdiği disiplin alanlarında (öz bakım, akademik beceriler, sosyal beceriler, iletişim vb.) eğitsel gereksinimlerini karşılamak üzere uygun eğitim ortamlarından (okul, özel eğitim okulu, özel sınıf, mesleki eğitim merkezi vb.) ve destek hizmetlerden (kaynak oda, sınıf-içi yardım, dil ve konuşma terapisi, fiziksel rehabilitasyon vb.) en üst düzeyde yararlanmasını öngören yazılı dokümandır. Bu doküman aile, öğretmen ve ilgili uzmanların iş birliği ile planlanır ve bireyin ailesinin onayı ile uygulanır.
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programlarının Ögeleri Nelerdir?
1.Öğrencinin o andaki eğitsel işlevde bulunma veya performans düzeyi
Ayrıntılı değerlendirme sonuçlarına dayalı olarak hazırlanan, öğrencinin yapabildikleri ve yapamadıklarının betimlenmesidir. İlerlemelerin görülebilmesi için performans düzeyinin betimlenmesi son derece önemlidir. Çünkü bu betimlemeler değerlendirme sonuçlarının açık ve anlaşılır olmasını, ayrıca bireyin belirli gereksinimlerini tanımlamayı ve öncelik sırasına dizmeyi sağlar.
2.Eğitsel performans düzeyi, bulunduğu gelişim evresi ve yaş gibi faktörler dikkate alınarak belirlenen bir yılın sonunda gerçekleşecek uzun dönemli amaçlar
Uzun dönemli amaç; bir öğretim dönemi ya da bir öğretim yılı sonunda gerçekleştirmesi istenen davranışlardır. Yıllık amaçlar da denilebilir. Uzun dönemli amaç seçiminde; bireyin önceki başarısı, varolan performans düzeyi, tercihleri, seçilen amaçların uygulanabilirliği, öncelikli gereksinimleri, amaçların kazanımı için ayrılan zaman göz önünde bulundurulmalıdır. Uzun dönemli amaçlar; a) Öğrencinin var olan performans düzeyi ile ilgili olmalı, b) Uzun dönemli amaç alanı açıkça tanımlanmalı, c) Uzun dönemli amaçlar ölçülebilir olmalı, ç) Anlamlı olmalı, d) Kısa dönemli amaçları kapsamalıdır.
3.Uzun dönemli amaçlara ulaşmayı sağlayacak kısa dönemli amaçlar
Kısa dönemli amaç; öğrencinin var olan performans düzeyi ile uzun dönemli amaç arasında kalan ve daha kısa sürede gerçekleştirilen amaçlardır. Kısa dönemli amaç ifadelerinde bireyden, beklenen davranışın tanımlanması, davranış koşullarının belirlenmesi (sözel istekler ya da yönergeler, yazılı istekler ya da yönergeler, materyaller, gereksinim duyulan yardım düzeyi, çevresel ortam ve uyarlamalar) ögelerine yer vermelidir.
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programlarında;
- Bireye sağlanabilecek özel eğitim ve destek hizmetleri,
- Bireye sunulacak olan hizmetlerin ne zaman başlayacağı, devam edeceği ve biteceği süreyi, değerlendirme zamanlarını belirten bir zaman çizelgesi,
- Bireye sunulacak hizmetlerden sorumlu olan kişiler,
- BEP'in objektif ölçütlere dayalı olarak hangi araçlarla ve nasıl değerlendirileceği belirtilmelidir.
BEP Nasıl ve Kimler Tarafından Geliştirilir?
BEP'in geliştirilmesi için bireyi farklı alanlarda değerlendirecek, onun normal, özel ve destek hizmetlerden en üst düzeyde yararlanmasını sağlayıp kararları alacak bir ekip oluşturulur. Bu ekipte, kurum yöneticisi, fizyoterapist, ihtiyaca göre özel eğitim öğretmeni, çocuk gelişimi öğretmeni, okul öncesi öğretmeni, sınıf öğretmeni, kurum psikoloğu veya rehber öğretmen, dil ve konuşma terapisti, odyolog, sosyal çalışmacı gibi farklı uzmanlar bulunur. BEP ekibinin anahtar üyesi bireyin ailesidir. BEP toplantılarına duruma göre bireyin kendisi de katılabilir.
B. Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Bedensel Engelli Bireyler Destek Eğitim Programı'nın kaba motor becerilerin geliştirilmesi bölümü, nörogelişimsel yaklaşımları esas almaktadır. Bu yöntem, merkezi sinir sisteminin gelişimine uygun olarak oluşturulmuş ve engelli bireyin fiziksel, zihinsel, psikolojik ve sosyal kapasitesine göre belirlenmiş hareketleri, fonksiyonel aktivitelerini ve bireyin ihtiyaçlarına uygun belirlenmiş özel egzersiz ve hareket yaklaşımlarını içerir. Bu kapsamda kaba motor beceriler için uygulanabilecek yaklaşımların ana başlıkları aşağıda özetlenmiştir:
- Motor gelişim basamaklarının kolaylaştırılması
- Var olan hareketlerin kalitesinin artırılması
- Düzeltme ve denge reaksiyonlarının geliştirilmesi
- Kas kuvvetlendirme ve dayanıklılık egzersizleri
- Normal olmayan hareket ve reflekslerin baskılanması (inhibisyonu)
- Normal hareket ve reflekslerin kolaylaştırılması (fasilitasyonu)
- Kas sertliğini (tonusunu) düzenleyici pozisyonlamalar
- Ağırlık taşıma ve aktarma egzersizleri
- Kas iskelet sistemine ait oluşabilecek bozuklukların önlenmesi
- Aktivitelerde koordinasyonun sağlanması
- Fonksiyonel beceri eğitimi
- Günlük yaşam aktiviteleri için gerekli yardımcı cihaz ve araçların belirlenmesi
- Spastik tip serebral palsili bireylerde gövdeye doğru ve az olan, kol ve bacak hareketlerinin artırılması, atetoid tip serebral palsili bireylerde kontrolsüz ve gövdeden dışarı doğru hareketlerin azaltılması, ataksik tip serebral palsili bireylerde ise dengenin sağlanması ve gövde kontrolünün geliştirilmesi ana hedef olmalıdır.
- Bireylerde zorlayıcı aktivitelerin var olan hareket bozukluğunu artırdığı unutulmamalıdır. Bu bireylerin eğitim uygulamaları sırasında pasifleştirilmesinden kaçınılmalı, bireylerin aktif olması sağlanmalıdır. Aktiviteler sırasında uygulayıcı, bireyin harekete katılımını beklemeli; bireyi hazır olmadığı hareketlere zorlamamalıdır.
İnce motor becerilere ait başlıklar ise şunlardır:
- Kavrama ve bırakma için verilen aktiviteler
- Çizim becerilerine yönelik aktiviteler
- El becerilerine yönelik aktiviteler
- El göz koordinasyonunu geliştirmeye yönelik aktiviteler
- Taktil(dokunma) sistemini uyarmaya yönelik aktiviteler
- Proprioseptif (vücut farkındalığı) sistemini uyarıcı aktiviteler
- Vestibuler (denge) sisteme yönelik aktiviteler
- Eğitim Ortamlarının Düzenlenmesi
Programda yer alan becerilerin öğretimi sırasında birey, ilgili beceri için gerekli araç-gerecin hazır bulunduğu ortamda eğitimini sürdürecektir. Eğitim ortamlarının zemininde yumuşak ve kolay temizlenebilir malzeme kullanılmalıdır. Eğitim ortamlarının yeterince hava, ısı, ışık alması sağlanmalıdır. Bu ortamlar çok gürültülü olmamalı, çocuğun ve uygulayıcının rahat çalışabileceği bir büyüklükte olmalıdır. Bina içerisinde bedensel engellinin hareketini sınırlamayacak yapısal düzenlemeler yapılmış olmalıdır. Gerek görülen yerlerde rampa, tutamak, bar, asansör gibi ek önlemler alınmalıdır. Gerektiğinde birey, sınıf ortamı dışına çıkarılarak doğal ortamlarda gerçek nesneler kullanarak eğitimini sürdürecektir. Yapılandırılmış ortamlarda verilen eğitim çalışmaları, doğal ortamlara aktarılarak genelleme sağlanmalıdır. Bireylerin eğitiminde kullanılan araç gereç her uygulama sonrasında temizlenerek gerekli hijyenin sağlanması önem arz etmektedir. Gerektiğinde bireyin kişisel bakım ve temizliği sağlanarak eğitim etkinliğinin hem birey hem uygulayıcı açısından verimliliği artırılmalıdır.
Bedensel Engelli Bireyler Destek Eğitim Programı uygulanırken aşağıdaki araç gereçlerden yararlanılır:
Minderler
Değişik yükseklikte ve ebatta çalışma minderleri
Çeşitli ebatlarda egzersiz topları
Duvarlara monte edilmiş hareketli aynalar
Denge tahtası
Yürüteç (Walker), üç noktalı baston (tripod) gibi yürümeye yardımcı olan araçlarParalel bar
Tırmanma merdiveni
Çocuğu pozisyonlamak için değişik şekil ve büyüklükte rulo, kama ve yastıklar
Pozisyonlama için destekli ve desteksiz sandalye, tabure ve sıralar
Ayakta durma masaları (standing table)
Çeşitli ağırlıklarda kum torbaları
Kaba ve ince motor beceri değerlendirme formları
Özel değerlendirme ve test materyalleri (duyu bütünlüğü, el fonksiyon testleri)
Top havuzu ve topları
Duyu (vestibüler) stimülasyon için değişik şekillerde salıncak (T salıncak, platform salıncak)
Trambolin
Dokunma algılaması için farklı özellik ve şekillerde materyaller
Çocuklara özel basket potası ve topu
Bowling topu ve labutları (oyuncak)
Değişik boyut ve renklerde legolar
Geometrik şekil ve renkleri eşleştirilebileceği oyuncaklar
Delikli tahta platform ve çubuklar
Aktivite eğitim düzeneği (üzerinde düğme, fermuar, çıt çıt gibi malzemelerin bulunduğu) Teller üzerinde değişik yönlerde hareket edebilen boncuk veya topların olduğu platform
Çeşitli vücut kısımları çıkarılabilen bebek oyuncaklar
Basılı görsel ve işitsel materyaller
Bilim ve teknolojik gelişmeye uygun yeni materyaller
|
