Programın amacına uygun olarak yürütülebilmesi için öğrenme ve öğretme sürecinin etkili olarak kullanılması gerekmektedir. Bu nedenle aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:
Öğrenme ve öğretme süreci planlanırken bireyin performans düzeyi, özellikleri ile öğrenme biçimleri dikkate alınmalıdır. Destek eğitim için kullanılan sürenin sonunda belirlenen hedefe ulaşılabilmesi için zaman kullanımı en doğru şekilde planlanmalıdır. Öğrenme ve öğretme sürecinde uygun strateji, yöntem, araç-gereç ve materyaller seçilmelidir. Programda yer alan etkinliklerin, somuttan soyuta, resimden yazıya, kolaydan zora doğru aşamalı olarak hazırlanmasına ve uygulanmasına dikkat edilmelidir. Çalışmalarda kullanılan dilin ve uygulanan etkinliklerin bireyin yaşına ve özelliklerine uygun olmasına özen gösterilmelidir. Günlük yaşamda bireylerin etkili iletişim kurabilmeleri ve iletişim stratejilerini kullanabilmeleri için uygun ortamlar hazırlanmalı ve etkinliklerle çeşitlendirilmelidir.
A. Destek Eğitim Programı Bireyselleştirilmiş Eğitim Programına Nasıl Kaynaklık Eder?
Özel öğrenme güçlüğü olan birey için BEP geliştirme birimince hazırlanacak Bireyselleştirilmiş Eğitim Planları, gelişim basamakları göz önüne alınarak hazırlanmış olan Özel Öğrenme Güçlüğü Destek Eğitim Programı'na dayalı olarak oluşturulacaktır. BEP hazırlanırken bireyin güçlük yaşadığı alanlar ile akademik performansı belirlenmelidir. Performans alınırken esas olan, programda belirtilen kazanımların hangilerini yapabildiğidir. Bireyin gerçekleştiremediği kazanımlar, verilecek eğitim için yol gösterecektir. Bu amaçla Ölçme ve Değerlendirme bölümünde örneği verilen Kaba Değerlendirme Formu kullanılarak bireyin programın hangi düzeyinde performans gösterdiği tespit edilebilir. Modüller içerisinde yer alan kazanımlar, aynı zamanda gelişim basamaklarına ve bireyin yetersizlik türünde ulaşabileceği olası maksimum düzey göz önünde bulundurularak hazırlanmıştır. BEP içerisinde yer alacak uzun dönemli hedefler ve buna bağlı kısa dönemli hedefler, bireyin yetersiz olduğu kazanımlardan öncelik sırasına göre belirlenecektir. Verilecek eğitim etkinliği sonunda ilerlemeyi ölçmek için yapılacak değerlendirme süreci, yine programa dayalı olarak gerçekleştirilecek olup bireyin BEP'inde yer alan kazanımlarla sınırlı olacaktır. "Ölçme ve Değerlendirme" bölümünde örneği verilen Performans Kayıt Tablosu kullanılarak bireyin ay içerisindeki kazanımları net olarak görülecektir. Bu performans tablolarında bireyin gelişim düzeyine temel teşkil eden basamaklar tanımlanmış olup gerekli olduğunda bu basamaklara ait alt hedefler oluşturulabilir. Modül içerikleri hem performans alımında hem de değerlendirmede kontrol listesi olarak kullanılabilecek şekilde hazırlanmış olup uygulamacının günlük çalışma planlamasında görülecektir. Yıl sonunda toplam ilerlemeyi görmek ve rehberlik ve araştırma merkezine bireyin geldiği düzeyi bildirmek için "Ölçme ve Değerlendirme" bölümünde verilmiş olan Dönem Sonu Bireysel Performans Değerlendirme Formu kullanılacaktır. Özel öğrenme güçlüğü tanısının haricinde bireyin başka yetersizliği olması durumunda diğer yetersizliğin belirtileri, özellikleri ve bireyin bu yetersizliğe yönelik ihtiyaçları dikkate alınarak BEP hazırlanmalı, BEP hazırlama aşamasında bu engele yönelik destek eğitim programlarından bireyin ihtiyacına uygun kazanımlara yer verilmelidir.
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Nedir? Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı, özel eğitime ihtiyacı olan bireyin gelişimi veya ona uygulanan programın gerektirdiği disiplin alanlarında (öz bakım, akademik beceriler, sosyal beceriler, iletişim vb.) eğitsel gereksinimlerini karşılamak üzere uygun eğitim ortamlarından (okul, özel eğitim okulu, özel sınıf, mesleki eğitim merkezi vb.) ve destek hizmetlerden (destek eğitim odası, sınıf içi yardım, dil ve konuşma terapisi, fiziksel rehabilitasyon vb.) en üst düzeyde yararlanmasını öngören yazılı dokümandır. Bu doküman aile, öğretmen ve ilgili uzmanların iş birliği ile planlanır ve bireyin ailesinin onayı ile uygulanır.
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programlarının Ögeleri Nelerdir?
Bireyin o andaki eğitsel işlevde bulunma veya performans düzeyi
Ayrıntılı değerlendirme sonuçlarına dayalı olarak hazırlanan, bireyin yapabildikleri ve yapamadıklarının betimlenmesidir. İlerlemelerin görülebilmesi için performans düzeyinin betimlenmesi son derece önemlidir. Çünkü bu betimlemeler değerlendirme sonuçlarının açık ve anlaşılır olmasını ayrıca bireyin belirli gereksinimlerini tanımlamayı ve öncelik sırasına dizmeyi sağlar.
Eğitsel performans düzeyi, bulunduğu gelişim evresi ve yaş gibi faktörler dikkate alınarak belirlenen bir yılın sonunda gerçekleşecek uzun dönemli amaçlar Uzun dönemli amaç; bireyin bir öğretim dönemi ya da bir öğretim yılı sonunda gerçekleştirmesi istenen davranışlardır. Yıllık amaçlar da denilebilir. Uzun dönemli amaç seçiminde; bireyin önceki başarısı, bireyin var olan performans düzeyi, bireyin tercihleri, seçilen amaçların uygulanabilirliği, bireyin öncelikli gereksinimleri, amaçların kazanımı için ayrılan zaman göz önünde bulundurulmalıdır. Uzun dönemli amaçlar; a) Bireyin var olan performans düzeyi ile ilgili olmalı, b) Uzun dönemli amaç açıkça tanımlanmalı, c) Uzun dönemli amaçlar ölçülebilir olmalı, ç) Anlamlı olmalı, d) Kısa dönemli amaçları kapsamalıdır.
Uzun dönemli amaçlara ulaşmayı sağlayacak kısa dönemli amaçlar Bireyin var olan performans düzeyi ile uzun dönemli amaç arasında kalan ve daha kısa sürede gerçekleştirilen amaçlardır. Kısa dönemli amaç ifadelerinde birey, beklenen davranışın tanımlanması, davranışın koşullarının belirlenmesi (sözel istekler ya da yönergeler, yazılı istekler ya da yönergeler, araç-gereçler, gereksinim duyulan yardım düzeyi, çevresel ortam ve uyarlamalar) ögelerine yer verilmelidir.
- Bireye sağlanabilecek özel eğitim ve destek hizmetleri
- Bireye sunulacak olan hizmetlerin ne zaman başlayacağı, devam edeceği ve biteceği süreyi, değerlendirme zamanlarını belirten bir zaman çizelgesi
- Bireye sunulacak hizmetlerden sorumlu olan kişiler
- BEP'in objektif ölçütlere dayalı olarak hangi araçlarla ve nasıl değerlendirileceğinin belirtilmesi
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programları Nasıl ve Kimler Tarafından Geliştirilir?
BEP'in geliştirilmesi için bireyi farklı alanlarda değerlendirecek, onun normal, özel ve destek hizmetlerden en üst düzeyde yararlanmasını sağlayıp kararları alacak bir ekip oluşturulur. Bu ekipte, kurum yöneticisi, özel eğitim öğretmeni, sınıf öğretmeni, kurum psikoloğu veya rehber öğretmeni, ihtiyaca göre dil ve konuşma terapisti, odyolog, fizyoterapist, sosyal çalışmacı, tıp ve sağlık personeli gibi farklı uzmanlar bulunur. BEP ekibinin anahtar üyesi bireyin ailesidir. BEP toplantılarına duruma göre bireyin kendisi de katılabilir.
B. Öğretim Yöntem, Teknik ve Yaklaşımları
Özel öğrenme güçlüğü olan bireyler öğrenirken daha farklı tekniklere gereksinim duyarlar. Öğretim programlarında çoklu duyuya dayalı öğretim tekniklerinin kullanılması gerekmektedir. Aşağıda yer alan tekniklerin hepsi öğretim programının içinde yer almalıdır.
Anlatım (Sunuş): Anlatım yöntemi, sözlü anlatım gerektiren bütün eğitim-öğretim faaliyetlerinde kullanılmaktadır. Bu yöntem bilgi düzeyindeki davranışların kazandırılmasında etkilidir. Ayrıca aynı anda çok sayıda kişiye hitap edilebilmesi nedeniyle avantajlıdır. Ancak bu yöntem daha çok işitme organına hitap ettiğinden tek başına yetersizdir. Bu yöntemin etkili olabilmesi için diğer bütün metotlarla birlikte kullanılmalıdır.
Soru-Cevap: Soru-cevap yöntemi, başka yöntemlerin içinde kullanılan soru-cevap tekniğinden ayrı olarak dersin baştan sona soru-cevap şeklinde işlenmesidir. Soru-cevap yönteminin uygulaması genellikle tartışma ve yoklama (sınav) şeklinde olmaktadır. Burada diyalogdan ziyade, çok kişi arasında belli bir konuda sistemli bir fikir alışverişi söz konusudur. Soru-cevap yöntemi bireyin dinleme ve fikir üretme becerisini geliştirir, hatırlama, yargılama, değerlendirme, karar verme ve yaratıcı düşünmesini sağlar. Bireyi güdüler ve sosyalleştirir.
Tartışma: Tartışma, iki veya daha çok kişinin karşılıklı konuşarak, birbirini dinleyerek, eleştirerek, gerektiğinde sorular sorarak herhangi bir konuyu incelemesine dayanan bir öğretim yöntemidir. Bu yöntem bireye nasıl tartışılacağını öğretir. Bireyin eleştiri yapma ve karşıt düşünceleri hoşgörü ile karşılama yeteneklerini geliştirir. Birey kendini kontrol etmeyi ve disiplinli davranmayı öğrenir. Bireye konuyu çözümleme, kavrama, yorumlama ve problem çözmede yardımcı olur.
Problem Çözme: Bireyin aktif olarak katıldığı, bilgi ve duygusal öğrenmenin bir arada olduğu bir öğretim yöntemidir. Problem çözme yönteminde öncelikle problem tespit edilmeli, problemi iyice anlama, sınırlandırma ve tanımlama yapılmalı, problemin kaynağı olan ve problemi etkileyen faktörler tespit edilmeli ve probleme yönelik çözüm yolları geliştirilmelidir. Bu yöntem ile birey akıl yürütme, karar verme, sebep-sonuç ilişkisi kurma, yardımlaşma ve başkalarının görüşlerinden faydalanmayı öğrenir. Ayrıca birey planlı ve düzenli çalışma alışkanlığı, kendine güven ve sorumluluk duygusu kazanır.
Gezi-Gözlem: Eğitim-öğretimde gözlem, varlık ve olayların kendi tabii ortamlarında plânlı ve amaçlı olarak incelenmesi demektir. Bunun yanında gözlem, sınıfa bazı nesneler getirilerek sınıflarda da yapılabilir. Gözlem yönteminde bireyin birçok duyu organı devreye sokulduğu için öğrenilen bilgilerin kalıcılık oranı yüksek olmaktadır.
Laboratuar (Deney): Bireyin bilgilerini gözlem ve deneyler yaparak kazandığı, teorik bilgileri pratik olarak uyguladığı bir yöntemdir. Bu yöntem araştırmayı teşvik ederek bireyin analiz, sentez ve gözlem becerilerini artırır. Birçok duyuya hitap etmesi nedeniyle öğrenilenlerin unutulmaması ve gerektiğinde kullanılabilmesini kolaylaştırır.
Örnek Olay İncelemesi: Bu yöntemde bir olay sözel olarak veya resim, film gibi tekniklerle sınıfa getirilir. Bireyler bu olayın nedenlerini, gelişimini ve mümkün sonuçlarını ortaya koyup tartışırlar. Bilgi ve tecrübelerini burada uygulanmaya koyarlar. Bu yöntem bireyin soyut düşüncelerini uygulamaya dönüştürme, bağımsız düşünme, fikir üretme ve tartışma becerilerini geliştirir.
Drama: Drama yöntemi sosyal hayat içinde ortaya çıkabilecek çeşitli durumları, bireylerin oyuncu olarak katıldıkları çeşitli sahneler içinde ortaya koymasıdır. Bireye hangi durumlarda nasıl davranılması gerektiğini yaşayarak öğreten bir yöntemdir. Bireyin problem çözme, dinleme, anlama, akıcı konuşma ve iletişim kurma yeteneğini geliştirir. Yaratıcılığını ve ifade becerisini artırır.
Beyin Fırtınası: Bir konuya çözüm getirmek, karar vermek ve fikir üretmek için kullanılan yaratıcı bir tekniktir. Bu teknikte öncelikle sorunun ne olduğu belirlenmeli ve etkinlik zamanı sınırlandırılmalıdır. Etkinlik sona erdiğinde analiz ve değerlendirme yapılmalıdır.
Gösteri: İzleyici grubun önünde bir işin nasıl yapılacağını göstermek ya da genel ilkeleri açıklamak için başvurulan tekniktir. Bu tekniği uygulamak için etkin hazırlık gerekir. Bu tekniği kullanırken bilinmeyen terimlerin kullanılmasından kaçınılmalı ve bireylerde merak uyandıracak sorular sorulmalıdır.
Rol Oynama: Bireyin kendi duygu ve düşüncelerini başka bir kişiliğe girerek ifade etmesini sağlayan tekniktir. Rol oynama bireye, insan ilişkileri konusunda daha çok bilgi, beceri ve anlayış kazandırmayı öngören ve oyun (drama) tekniklerinden yararlanma temeline dayalı deneysel bir eğitim tekniğidir.
Benzetim: Sınıf içinde öğrencilerin bir olayı gerçekmiş gibi ele alıp üzerinde eğitici çalışma yapmalarına olanak sağlayan bir tekniktir. Benzetim tekniğinin uygulanmasında öğrencilerin iç görüleri gerçektir ancak eğitimci tarafından ortaya konan durum ya da olay yapaydır. Bu teknikle bireyin analiz ve sentez yapabilme, iletişim kurabilme becerileri geliştirilir.
Bireyselleştirilmiş Öğretim: Bireyler arasındaki bireysel farklılığın giderilmesi, her öğrencinin öğrenme hızına uygun düşecek bir öğretim yapılması, öğretimin bireyselleştirilmesi ile mümkündür. Bireysel öğretim tekniğinde öğretim, öğrenci merkezlidir. Bu teknik bireylerin öğretim etkinliğine aktif olarak katılma, nasıl öğreneceklerini kararlaştırma vb. sorumlulukları yüklenmelerini gerektirmektedir.
Aktif Öğretim: Bireyin öğrenme sürecine doğrudan ve etkin olarak katılmasıdır. Aktif öğrenmede öğrenilenler tartışılır, hipotezler oluşturulur, inceleme ve araştırmalar yapılır. Bireye öğrenme sürecinin her aşamasında karar verme fırsatı tanınır. Birey kendi zaman planını yapar, istediği öğrenme amaçları ve etkinliklerini seçer, kendi gelişimlerini ölçer, kendi hatalarını ve başarılarını belirler.
Bilgisayar Destekli Öğretim: Bilgisayarın bir dersin öğretiminde araç olarak kullanılmasıdır. Bilgisayar destekli öğretim sürecinde tekrar ve alıştırma, birebir öğretim, benzetim, problem çözme, eğitsel oyun gibi çeşitli amaçlarla kullanılabilir. Bilgisayar destekli öğretim öğrenciye geliştirdiği düşünme becerilerini kullanma fırsatı sunar. Uygun öğretim programları sayesinde birey kendi hızına göre çalışır ve istediği kadar tekrar yapma imkânına kavuşur.
Çoklu Duyuya Dayalı Öğretim: Görme, işitme, dokunma, koklama ve tat alma duyularının iki ya da daha fazlasının bir becerinin öğretilmesinde bir arada kullanılmasıdır. Özellikle görme ve işitme duyusu ikilisinin diğer duyularla desteklenmesi, öğretimin etkinliğini artırmaktadır. Bilişsel süreçleri geliştirmede yer alan etkinliklerin bazıları çoklu duyuya dayalı öğretimde de bulunmaktadır. Çoklu duyuya dayalı öğretimde ağırlık akademik konularla ilgili hazırlanmış araç-gereç üzerinde yoğunlaşmaktadır. Çok duyulu öğretim yaklaşımında çocuğun öğrenme problemlerinin düzeltilmesi için gerekli olan bilişsel süreçlerin geliştirilmesi sırasında diğer duyu organları da işe koşulmaktadır.
C. Eğitim Ortamlarının Düzenlenmesi
Eğitim ortamı, bireyin etkileşimde bulunduğu ve öğretme-öğrenme etkinliklerinin meydana geldiği çevredir. Psikolojik, sosyal ve fiziksel boyutları olan bu çevrenin, eğitim etkinliklerine uygun olarak düzenlenmesi gerekir. Eğitim ortamlarına ilişkin uygulamaların yeterli düzeyde bilinmesi ve amaca uygun olarak düzenlenmesi, eğitim için en temel koşullardandır.
Özel Öğrenme Güçlüğü Destek Eğitim Programı'ndaki "Öğrenmeye Hazırlık", "Okuma Yazma" ve "Matematik" modüllerinde belirlenmiş kazanımların gerçekleştirebilmesi için ortamın fiziki özelliklerinin (birey sayısı, ışık, hava, ses, gürültü, görünüm vb.) çok yönlü iletişim sağlayacak biçimde düzenlenmesi gerekir. Modüllerde kullanılabilecek araç ve gereçler aşağıda verilmiştir.
Oyuncaklar: Yapılandırılmış kutu oyunları (hafıza kartları, kızma birader, bil bakalım kim, bil bakalım nerede vb.), yap bozlar, legolar, dikkat yoğunlaştırıcı hareketli oyuncaklar, dart, kovalar, mikado, içe geçmiş halkalar, kum havuzu, su havuzu, plastik meyveler, hayvan taşıt ve mutfak araç-gereç maketleri, yapı inşa oyuncakları, delikli tahta, takma çıkarma tahta araç-gereçler, top, küp, tahta labirent, sesli oyuncaklar, tak-çıkar oyuncakları, boncuklu labirent
Müzik Aletleri: Zil, davul, def, flüt, piyano, org, (orff aletleri) ritim çubukları
Akademik Becerileri Destekleyecek Malzemeler: Geometrik şekiller, çivi tahtası (geobord), bloklar (birlik, onluk, yüzlük sayma ve işlem blokları), üç boyutlu harfler, sayılar, tangram, boncuk, fasulye, resimli kartlar, öykü kartları, ses CD'leri, atlas, harita, kroki, bilgisayar, konsol oyunları (Wii, play station, nintendo)
Kitaplar: Boyama kitapları, kavram kitapları
Diğer Malzemeler: Mandal, ip, boyalar, kutular, oyun hamurları, çeşitli kalınlıkta renkli kalemler, kalem tutuşunu destekleyecek aparatlar, ayna, lastik, renkli fon kartonlar, farklı boylarda kavanoz, kutu ve şişeler, renkli kumaşlardan kesilmişşerit kurdeleler, zımpara kâğıtları gibi araç-gereçler kullanılabilir.
|
