YAYGIN GELİŞİMSEL BOZUKLUKLAR DESTEK EĞİTİM PROGRAMI - DÜZEYİ AMAÇLARI AÇIKLAMALAR

Yaygın gelişimsel bozukluğu olan bireyler, dikkati yöneltme ve farklı uyaranları birbirinden ayırt etme becerisinde son derece sınırlı özellikler göstermektedirler. Bu nedenle, bireye belli nesnelerin adını ya da belli nesneleri isteme becerisini öğretmeden önce, bu nesneleri eşleme ve sınıflama öğretilmelidir. Eşleme becerilerinin öğretimine, temel taklit becerilerinin öğretimiyle eş zamanlı olarak başlanabileceği gibi bireyin özelliklerine bağlı olarak öncelik taklide ya da eşlemeye de yer verilebilir.
Nesne ve resim eşleme öğretim sürecinde “Aynısını göster/ver.” yönergeleri, renk eşleme öğretim sürecinde “Aynı renkte olanı göster/ver.” yönergeleri, şekil eşleme öğretim sürecinde “Aynı şekilde olanı göster/ver.” yönergeleri kullanılmalıdır.
Eşleme çalışmalarında sunulan yönergede nesnenin adı verilmemelidir. Çünkü eşleme becerilerinin öğretiminde alıcı dil becerileri ön koşul değildir.
Eşleme öğretim sürecinde kullanılan nesneler bireyin günlük yaşamından seçilmelidir. (kâse, bardak, çorap, eldiven, kaşık, çatal, oyuncak bebek, oyuncak hayvan, kalem, silgi, defter, kitap vb.) Bu nesneleri seçerken bireyin çok sevdiği nesne ya da oyuncaklar seçilmemelidir. Çünkü birey bunları bir kez eline alınca bırakmak istemeyebilir. Böyle durumlarda ise öğretim yapmak olanaklı olmayacaktır. Çorap, terlik, eldiven gibi çift olarak kullanılan nesnelerin seçimi uygun olabilir. Birbirinin içine girebilen ya da üst üste konulabilen bardak, tabak, kutular, külah, şapka, eldiven gibi nesneler de çalışma sırasında uygulayıcıya kolaylık sağlayacaktır. Böylece, bireyin elindeki nesneyi nereye bırakacağını bilememesinden kaynaklı sorunlar önlenecektir.
Resim eşleme öğretim sürecinde daha önce kullanılan nesnelerin aynı zemin üzerine (beyaz vb.) aynı renklerle yapılmış resimleriyle başlanılmalıdır. Nesnelerin en az 5x5 cm, en fazla 10x10 cm boyutlarında fotoğrafları ya da resimleri kullanılır. Zamanla nesne resimlerinin sayısı artırılarak öğretim süreci zenginleştirilir. Resimlerin kalın karton üzerine yapıştırılması ve kaplanması kullanışlı olmasını sağlayacaktır.
Renk eşleme öğretim sürecinde kırmızı, mavi, sarı, yeşil, mor, siyah, beyaz vb. (aynı büyüklükte ve şekilde karton vb.) renk kartları kullanılır. Renk eşlemede bu renklerin önce üç boyutlu nesneleriyle (renkli küpler, kalemler, boncuklar, bardaklar vb.), sonra renklerin 5x5 boyutlarında hazırlanmış kartlarıyla (aynı büyüklükte ve şekilde karton vb.) çalışılmalıdır. Bireylerdeki renk edinim sırasını dikkate alarak çalışmaya kırmızı ve maviyle başlamak; daha sonra yeşil ve sarıya geçmek; bunlarda ölçütler karşılandıktan sonra turuncu ve moru ele almak; siyah, beyaz, kahve ve pembeyi ise en sona bırakmak önerilebilir.
Şekil eşleme öğretim sürecinde 5x5 cm çapında ya da yüksekliğinde ve aynı renkte kare, daire, üçgen, dikdörtgen, yamuk, elips vb. (aynı büyüklükte ve renkte karton vb.) şekil kartları kullanılır. Öğretime kare ve daire ile başlayıp daha sonra üçgen, dikdörtgen gibi şekillerle devam edilmesi uygun olur. Şekil eşleme çalışmalarında da “Bununla aynı olan şekli göster/ver.” yönergeleri kullanılır.
Eş nesnelerle eşleme yapılırken sırasıyla iki nesneyle bir farklı nesne, üç nesne ile iki farklı nesne, dört nesne ile üç farklı nesne ve altı nesne ile dört farklı nesne; eş nesnelerle resimleri eşleme yapılırken sırası ile iki resim ile bir nesne, üç resim ile iki nesne, dört resim ile üç nesne ve altı resim ile dört nesne; eş resimlerle resimleri eşleme yapılırken sırasıyla iki resim ile bir resim, üç resim ile iki resim, dört resim ile üç resim, altı resim ile dört resim çalışılmalıdır.
Renk eşleme öğretim sürecinde aynı tipte ve farklı renkteki iki rengi, en az bir farklı renkle; üç rengi, en az iki farklı renkle, dört rengi, en az üç farklı renkle; altı rengi, en az dört farklı renkle karışık olarak sunulduğunda eşiyle eşleme çalışılmalıdır.
Farklı tip ve farklı renkteki nesneler arasında renk eşleme öğretim sürecinde sırasıyla iki rengi, en az bir farklı renkle; üç rengi, en az iki farklı renkle; dört rengi, en az üç farklı renkle; altı rengi, en az dört farklı renkle karışık olarak sunulduğunda eşiyle eşleme çalışılmalıdır.
Şekil eşleme öğretim sürecinde sırasıyla aynı tipte ve farklı renkteki iki şekli, en az bir farklı şekille; üç şekli, en az iki farklı şekille; dört şekli, en az üç farklı şekille; altı şekli, en az dört farklı şekille karışık olarak sunulduğunda eşiyle eşleme çalışılmalıdır.
Farklı tip ve farklı renkteki şekil eşleme öğretim sürecinde sırasıyla farklı iki şekli, en az bir farklı şekille; farklı üç şekli, en az iki farklı şekille; farklı dört şekli, en az üç farklı şekille; farklı altı şekli, en az dört farklı şekille karışık olarak eşleme çalışılmalıdır.
Aynı sınıftan eş olmayan nesneleri eşleme öğretim sürecinde bir nesnenin farklı bir örneğiyle eşleme çalışılmalıdır. Örneğin; sarı cam bardak ve kırmızı oyuncak araba arasından plastik yeşil bardağı, sarı cam bardakla (aynı sınıftan eş olmayan eşiyle) eşler.
Aynı sınıftan eş olmayan resimleri eşleme öğretim sürecinde ise bir resmi farklı bir örneğiyle eşleme çalışılmalıdır. Örneğin; yeşil “V” yaka kazak resmiyle, sarı boğazlı kazak ve kırmızı kalem resimleri arasından yeşil “V” yaka kazak resmiyle, sarı boğazlı kazak resmini (aynı sınıftan eş olmayan resmiyle) eşler.
Aynı sınıftan nesnelerle eş olmayan resimleri eşleme öğretim sürecinde ise bir nesneyi aynı sınıftan farklı bir örneğinin resmiyle eşleme çalışılmalıdır. Örneğin; futbol topu resmi ve çaydanlık resmi arasından sarı plastik top ile futbol topu resmini (aynı sınıftan nesneyle eş olmayan resmini) eşler.
Aynı sınıftan eş olmayan nesneler eşleme yapılırken sırasıyla iki nesneyle bir farklı nesne, üç nesne ile iki farklı nesne, dört nesne ile üç farklı nesne ve altı nesne ile dört farklı nesneyi aynı sınıftan farklı bir örneğiyle eşler.
Aynı sınıftan eş olmayan resimler eşleme yapılırken sırasıyla iki resimle bir farklı resmi, üç resimle ile iki farklı resmi, dört resim ile üç farklı resmi ve altı resim ile dört farklı resmi aynı sınıftan farklı bir örneğiyle eşler.
Aynı sınıftan nesnelerle eş olmayan resimler eşleme yapılırken sırasıyla iki nesneyle bir farklı resmi, üç nesneyle ile iki farklı resmi, dört nesne ile üç farklı resmi ve altı nesne ile dört farklı resmi aynı sınıftan farklı bir örneğiyle eşler.
Her türlü eşleme çalışmasında mümkün olduğunca bireyin bildiği, tanıdığı nesnelerden yola çıkılarak birey için ilgi ve dikkat çekici materyaller kullanılmalıdır.
Eşleme becerilerinin genelleştirilmesi ve günlük hayatta da kullanılması için bireye ev ortamında da benzer çalışmaların yaptırılması sağlanmalıdır.
Öğrenme-öğretme sürecinde kullanılan araç–gereçler ile değerlendirme sürecinde kullanılan araç-gereçlerin aynı olmamasına dikkat edilmelidir.
Eşleme becerilerinin öğretiminde kullanılabilecek yöntem ve tekniklerden bazıları şunlardır: