GÖRSEL DESTEK KULLANIMI MODÜLÜ
MODÜLÜN AMACI
Görsel destek kullanım becerilerini geliştirebilme
KAZANIMLAR:
- Günlük rutinlerinin takibinde etkinlik çizelgesini kullanır.
- Sosyal etkileşim için etkinlik çizelgesini kullanır.
- Akran etkileşimi için etkinlik çizelgesini kullanır.
- Beden eğitimi için etkinlik çizelgesini kullanır.
- Öz bakım becerileri için etkinlik çizelgesini kullanır.
- Oyun becerileri için etkinlik çizelgesini kullanır.
- Günlük yaşam becerileri için etkinlik çizelgesini kullanır.
- Sanat becerileri için etkinlik çizelgesini kullanır.
- Önce ve sonra ilişkisine yönelik görsel planı kullanır.
- Görsel etkinlik çizelgesine göre bulunduğu ortamda kendisine ayrılmış olan bölümü kullanır.
- Kendi renk kodunu taşıyan eşya ve araçları kullanır.
MODÜLÜN SÜRESİ
Modülün süresi 250 ders saatidir.
MODÜLÜN UYGULANMASI İLE İLGİLİ AÇIKLAMALAR
- Yaygın gelişimsel bozukluk tanısı alan bireylerin büyük bir bölümü görsel olarak daha kolay öğrenmekte ve görsel materyalleri daha kolay algılamaktadırlar. Görsel destekler bireyin bağımsız çalışma becerilerinin geliştirilmesinde, organizasyon ve zamanla ilgili problemlerin azaltılmasında, sözel yönergeleri takip etme güçlüklerinin ortadan kaldırılmasında etkili olan materyalleri içermektedir. Bu amaçla kullanılan görsel desteklerden bazılarına fotoğraflar, resimler, semboller, çizelgeler, takvimler, iletişim tahtaları, grafikler, sosyal öyküler örnek verilebilir.
- Yaygın gelişimsel bozukluk tanısı alan bireyler herhangi bir çalışmadan sonra neyin geldiğini ya da ne yapacaklarını tahmin etmekte zorlanırlar. Bu durum çeşitli problem davranışların oluşmasına, kaygı ve stres düzeyinin artmasına neden olur. Bu sorunların çözümü için geliştirilen görse destek türlerinden biri çizelgelerdir. Çizelgeler bireylerin etkinliklerin yerini, sırasını ve içeriğini anlamalarına yardım eden yapılardır. Etkinlik çizelgeleri ise bir dizi etkinliğin ya da etkinlik setlerinin bağımsız gerçekleştirilmesini
- sağlayan fotoğraf, resim ya da sözcüklerden oluşan çizelgelerdir (McClannahan ve Krantz, 1999; Cohen ve Sloan, 2007).
- Görsel destekler hazırlanırken bireyin ihtiyacını karşılamasına, gelişim ve yaş düzeyine uygun olmasına dikkat edilmelidir.
- Görsel destekleri kullanma çalışmalarına geçmeden resmi zeminden ayırt etme, benzer nesneleri eşleme, resim- nesne eşleme becerileri, fiziksel yardımı kabul etme , materyal kullanma gibi önkoşul becerileri bireye kazandırılmalıdır.
- Görsel destek materyalleri etkinlikte yer alan nesneleri ya da durumları açık bir şekilde ifade etmelidir. Arka planda bireyin dikkatini dağıtabilecek fonlar kullanılmamalı, sade ve düz bir fon seçilmelidir. Kullanılacak nesne ya da minyatür objelerin gerçeğe uygun olmasına dikkat edilmelidir. Hazırlanan her türlü malzemenin bireyler tarafından parçalanma, yırtılma ve atılma ihtimaline karşı önlemler alınmalıdır. Materyallerin şeffaf bir malzeme ile kaplanması ekonomik kullanım sağlayabilir (McClannahan ve Krantz, 1999; Cohen ve Sloan, 2007).
- Görsel destek materyalleri olarak kullanılacak resim ya da fotoğraflar açık ve net çekimlerle hazırlanmalıdır.
- Günlük rutinlerinin takibinde görsel etkinlik çizelgesini kullanma öğretim sürecinde bireyin gün içerisinde yapacağı etkinlikleri bir sıra halinde takip etmesi çalışılmalıdır. Böylece bireyin “Şimdi ne yapacağım?, Sonra ne yapacağım?, Eve ne zaman gideceğim?” gibi sorulara cevap bulamamaktan kaynaklanan çeşitli problem davranışların göstermesi engellenecektir. Günlük rutinlerini takip etme becerisinin öğretimiyle birey, ne yapması gerektiğini, sırada hangi etkinliğin olduğunu görsel çizelgeyi takip ederek izleyebilecektir. Bir bireyin günlük rutinlerini gösteren çizelgede okula gidişi, okulda yapılan etkinlikler, eve dönüşü, yemek, uyku gibi birçok etkinlik yer alabilir.
- Sosyal etkileşim, akran etkileşimi, beden eğitimi, özbakım, oyun becerileri, günlük yaşam becerileri, sanat becerileri için görsel etkinlik kullanma öğretim sürecinde bireyin düzeyine göre üç boyutlu, fotoğraflı, resimli ve/veya yazılı görsel etkinlik çizelgeleri arasından uygun olan seçilmelidir.
- Sosyal etkileşim için etkinlik çizelgesini kullanma öğretim sürecinde merhaba, günaydın, sosyal kurallar, grup çalışmaları, evet/hayır kullanımı, konuşmada sıra alma, davranış kontrolü gibi alanlarda çizelgeler hazırlanabilir.
- Akran etkileşimi için etkinlik çizelgesini kullanma öğretim sürecinde etkileşim başlatma, sürdürme gibi davranışların kazandırılmasına yönelik çizelgeler kullanılabilir.
- Beden eğitimi için etkinlik çizelgesini kullanma öğretim sürecinde etkinliklerin sırasını belirleme (önce top atma, sonra denge tahtasında yürüme), istediği etkinliği seçme, sıraya girme gibi becerilerde çizelgeler hazırlanabilir.
- Öz bakım ve günlük yaşam becerileri için etkinlik çizelgesini kullanma öğretim sürecinde görsel beceri analizleri kullanılarak bireyin beceriyi bağımsız yapmayı öğrenmesi sağlanmalıdır. Diş fırçalama, bulaşık yıkama, fotokopi çekme, yatak düzeltme, tost yapma gibi beceri analizleri hazırlanabilir.
- Oyun ve sanat becerileri için etkinlik çizelgesini kullanma öğretim sürecinde etkinliğin nerede, ne zaman, kimlerle, hangi materyallerle yapılacağını gösteren çizelgeler hazırlanabilir.
- Önce ve sonra ilişkisine yönelik görsel planı kullanma öğretim süreci bireyin “önce……sonra……” stratejisiyle beklemeyi öğrenmesi açısından önem taşımaktadır.
- Görsel destekleri takip etme becerisinin genelleştirilebilmesi için çizelgelerin ev ya da farklı ortamlarda da kullanılması gerekmektedir.
- Görsel Destek kullanımında kullanılabilecek yöntem ve tekniklerden bazıları şunlardır:
- İpucu Sunma
- İpuçlarını Geri Çekmeyle Öğretim
MODÜLÜN İÇERİĞİ
A. ETKİNLİK ÇİZELGESİ KULLANIMI
- Günlük Rutinler
- Sosyal Etkileşim
- Akran Etkileşimi
- Beden Eğitimi
- Öz Bakım
- Oyun
- Günlük Yaşam
- Sanat Becerileri
B. GÖRSELLERİN KULLANIMI
- Görsel Plan ve Kodları İzleme
- Mekan ile Etkinlik Arasında İlişki Kurma
MODÜLDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Bu modülde ölçme ve değerlendirme süreci; kaba değerlendirme, öğretim öncesi değerlendirme, öğretim sürecini (ders saati) değerlendirme, son değerlendirme ve öğretim sonrası (dönem sonu) değerlendirme aşamalarından oluşmaktadır. Bu aşamaların her biri ile ilgili birer örnek ve örnek ile ilgili açıklamalar aşağıda verilmiştir.
- A . Kaba Değerlendirme
- Öz bakım becerileri değerlendirilirken Kaba Değerlendirme Formu’nda bağımsız olarak yapılan beceriler (+), bağımsız olarak yapılamayan beceriler (-) olarak işaretlenmelidir. “Açıklama” bölümüne ise değerlendirme sırasındaki gözlemler yazılmalıdır.
- Kaba Değerlendirme Formu’na kayıt yapılırken bireyin tepkilerine müdahale edilmemeli ve yardımda bulunulmamalıdır.
- Kaba değerlendirme sonucunda aile ile iş birliği yapılarak BEP hazırlanmalıdır. ç. Kaba değerlendirme formunda tüm kazanımlar yer almalıdır.
- Öğretim Öncesi Değerlendirme
- Öğretim öncesi değerlendirme sonuçları, “Performans Kayıt Tablosu’nda yer alan öğretim öncesi değerlendirme sütununa işaretlenmelidir.
- Yapılan kaba değerlendirme sonucunda kazanımının yetersiz olduğu ve bağımsız olarak yapamadığı varsayılarak bir örnek hazırlanmıştır.
- Öğretim öncesi değerlendirmede öncelikle ele alınan “Günlük rutinlerinin takibinde etkinlik
çizelgesini kullanır” kazanımının analizi yapılarak alt basamaklara ayrılmıştır. ç. “Öğretim Öncesi Değerlendirme” sütununa “Günlük rutinlerinin takibinde etkinlik çizelgesini kullanma” becerisi ile ilgili işaretleme yapılırken her bir alt basamak için bireye yönerge verilerek yapıp yapamadığına bakılır. Her bir alt basamak için; bağımsız olarak gerçekleştiriyor ise B, sözel ipucu ile gerçekleştiriyor ise Sİ, model olma ile gerçekleştiriyor ise MO, fiziksel yardım ile gerçekleştiriyor ise FY yazılır.
C. Öğretim Süreci Değerlendirme
- a.
- Öğretim süreci değerlendirme sonuçları, her ders saati sonunda Performans Kayıt Tablosu’nda yer alan öğretim süreci değerlendirme sütunlarına işaretlenir.
- b.
- Öğretim öncesi değerlendirme sonucuna göre bireyin bağımsız olarak yapamadığı kazanımının (örneğin, günlük rutinlerinin takibinde etkinlik çizelgesini kullanır.) alt basamakları üzerinde öğretim yapılacaktır.
- c.
- Her ders saati öğretiminin sonunda bireyin becerinin hangi basamağında kaldığı Form 2’ ye işlenir. ç. Formun sonunda yer alan “Aile Bilgilendirme” bölümüne, “günlük rutinlerinin takibinde etkinlik çizelgesini kullanma” öğretimi ve kalıcı olabilmesi için evde yapılacak olan tekrarlar ile ilgili açıklamalarda bulunulmuştur.
- d.
- “Öğretim Süreci Değerlendirme” sütununa günlük rutinlerinin takibinde etkinlik çizelgesini kullanma becerisi ile ilgili işaretleme yapılırken her bir alt basamak için bireye yönerge verilir ve yapıp yapamadığına bakılır. Birey istenen beceriyi gerçekleştirirse ilgili sütuna (+) , gerçekleştiremiyorsa (-) olarak işaretleme yapılır.
Ç. Son Değerlendirme
Görsel destek kullanımı modülünde bulunan tüm kazanımlar için Performans Kayıt Tablosu’nda öğretim süreci değerlendirme basamakları gerçekleştiği (“+” ya da “B” olarak işaretlendiği) zaman farklı soru ve materyallerle ezbere yapılıp yapılmadığını değerlendirmek amacıyla “Son Değerlendirme Formu” hazırlanmalıdır.
D. Öğretim Sonrası Değerlendirme
- a.
- Bireyin gelişimi, öğretim sürecini değerlendirme sonuçlarına uygun olarak her ay sonunda “Dönem Sonu Bireysel Performans Değerlendirme Formu”na işlenmiştir.
- b.
- “Dönem Sonu Bireysel Performans Değerlendirme Formu” doldurulurken kazanımın öğretimine hangi ay içersinde başlanmış ise ilgili sütuna, kazanım gerçekleşti ise “+”, kazanım gerçekleşmedi ise “-” olarak işaretlenir. Gerçekleşmeyen kazanımın öğretimine bir sonraki ay içerisinde devam edilir, kazanım gerçekleştiyse “+” konur.
- c.
- “Dönem Sonu Bireysel Performans Değerlendirme Formu” dönem sonunda uygulayıcılar tarafından bireyin tekrar değerlendirilmesi için veli aracılığı ile RAM’a gönderilir.
ç. Özel Eğitim Değerlendirme Kurulunca önerilen süre sonunda birey için gerçekleştirilmesi amaçlanan kazanımlardan gerçekleştirilemeyen ya da öğretimi yapılamayan kazanımların gerekçeleri, ayrıntılı olarak: 1. Öğretime hiç başlanmadı ise gerekçeleri 2. Öğretime başlanmış olmasına rağmen kazanım gerçekleştirilemedi ise hangi alt basamakta kalındığı “RAM Bilgilendirme” bölümünde açıklanacaktır.
|
