Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı �FADE ED�C BECERİLER

�FADE ED�C D�L Becerileri

N AMACI

�fade edici dil becerilerini geliştirebilme

KAZANIMLAR

1. Sorulan sorulara cevap verir.
2. Eylemi ya da eylem resmini adland�r�r.
3. Ailesini Tanıtür.
4. karşılıklı Konuşmalarda anlamlı cümleler kurar.
5. Belirlenen bir konu Hakkında konu�ur.
6. Nesneleri Tanımlar.
7. olayları olu sırasına göre anlatür.
8. Yer bildiren sözcüklerikullanır.
9. Tekil ve çoğul şahıs zamirlerini ve sahiplik bildiren zamirlerikullanır.
10. C�mle kal�plarkullanır.
11. S�z kalıplarını yerindekullanır.
12. Soru sorar.
13. Materyal ve cihazlar�n bozuk olanlarıyla ilgili tepkide bulunur.
14. Ge�mi olayları anlatür.
15. Z�tl�k bildiren sözcüklerikullanır.
16. Olmayan s�yler.

N SÜRESİ

n süresi 1000 ders saatidir.

N UYGULANMASIYLA İLGİLİ AÇIKLAMALAR

1. �fade Edici Dil Becerileri nde yer alan kazanımlar hiyerar�ik bir sıra izlememektedir. Bireyin performansı doğrultusunda öncelikli gereksinimler belirlenmelidir.
2. öğretim sırasında kullanılacak sözcükler yaygın gelişimsel bozukluk Tanısı alan bireylerin anlama düzeyine, kullanılacak materyaller ise bireyin gelişim düzeyine, ilgi alanlarına uygun olmalıdır. Materyalleri kullanmaya başlamadan önce, bireyin Tanımas için fırsat verilmelidir.
3. Konuşma gelişiminin taklit ile kazanılan bir beceri olduğu dikkate al�nd���nda yetişkin ya da Uygulayıcının, birey için iyi bir model olması gerekmektedir. Birey ile konuşurken ona Sürekli soru soran ve onu Sürekli izleyen bir yetişkin modeli olunmamalıdır. Bu tarz bir davranış kal�b , bireyi konuşmaktan uzaklaştırarak zayıf bir iletişim modeli sunacaktür.
4. Bireyin ilgisini �ekmeyen bir etkinlikte ısrarcı olunmamalıdır. eğer birey, etkinlikle uzun süre ilgileniyorsa, etkinlik değiştirilmemelidir. Bu durum bireyin o etkinlikle hala ilgilendiçini göstermektedir. Bireyin hareket ve davranışları monotonla�maya ba�lad���nda mutlaka yeni bir materyal verilmeli ya da etkinlik değiştirilmelidir.
5. Sorulan sorulara cevap verme çalışmalarında bireyin günlük rutinlere, etkinliklere, gösterilen resim, fotoğraf ya da kişilere, ge�mi�te olmu olaylara yönelik sorulara yer verilebilir.
6. Nesne ve eylemleri isimlendirme çalışmalarında Uygulayıcı; öğretim sürecinde vücut BÖLÜMleri, giysiler, ev e�yalar , meyveler, sebzeler, ta��tlar, hayvanlar, mesleklerle ilgili nesne ve eylemleri içeren sınıfland�rma yaparak �al��abilir.
7. Bireyin ��rendi�i sözcükler mümkün olduğunca farklı durumlarda ve farklı kişilerle de tekrarlanmal ve genelleme çalışmaları yapılmalıdır.
8. Bireyin ne s�ylediçine ve s�ylediklerini nasıl ilettiçine dikkat edilmelidir.
9. öğretim esnasında verilen tüm beceriler için ipu�lar aşamalı ve sistematik bir biçimde geri �ekilmelidir.
10. �zlenen ya da okunan olaylarla ilgili ya da olayın geçtiği ortam Hakkında Konuşma öğretim sürecinde video kayd , tiyatro, sinema, hikaye kitab , gazete, dergi gibi kaynaklardan yararlan�lmalıdır.
11. Materyal ve cihazlar�n bozuk olanlarıyla ilgili tepkide bulunma öğretim sürecinde bireyin örneğin, bilgisayar�n ya da CD �alar�n bozuk olduğunu s�ylemesi, belirtmesi ile ilgili çalışmalar yapılabilir.
12. Olmayan s�yleme öğretim sürecinde öncelikle olmayan gösterme kazanım gerçekleştirilmiş olmalıdır. Daha sonra bireyin nesneler, durumlar, kişiler arasından olmayan s�ylemesi çalışılmalıdır (gözl�k takan ve takmayan s�yler gibi.).
13. yaygın gelişimsel bozukluk Tanısı içinde yer alan otizmli bireyler ÖZELlikle 3. tekil şahıs zamirini kullanmada güçlük yaşamaktadırlar. Tekil ve çoğul şahıs zamirlerini ve sahiplik bildiren zamirlerikullanır. öğretim sürecinde bireye ben, sen, o şahıs zamirlerinin öğretilmesi ve doğru kullanılması için etkinlikler düzenlenmelidir. örneğin, bireye içinde zamirlerin kullanıldığı bir �yk anlat�l�p bu �yk ile ilgili sorular y�neltilebilir, ben zamiri �al���l�rken bireyin fotoğraf ve eylem resimlerinden, sen zamiri �al���l�rken uygulamacın�n fotoğraf ve eylem resimlerinden yararlan�lmalıdır.
14. �fade edici dil çalışmaları yapılırken bireyin her g�n içinde bulunduğu ortamdaki nesneler, olaylar ve kişiler dikkate alınmalıdır. S�zc�kler, bireyin günlük işlerinden, sevdi�i oyuncaklar ve yiyecekler arasından seçilmelidir.
1. yaygın gelişimsel bozukluk Tanısı almış bireylerde ifade edici dil çalışmalarında nasıls�n�z?, �sminiz nedir? gibi sosyal ilişkiyi sa�layıc sorulara nasıl cevap verilece�i öğretilmelidir.
2. diğer insanları belirli konularla me�gul etmeme, tek cümlelik cevaplar verme, tekrar tekrar aynı sorular sormama ile ilgili belirli kurallar konulmalıdır.
15. Ekolalik Konuşma, normal dil gelişimi içerisinde yaşanan bir süreçtir. Ekolali, bireyin duydu�u kelimeleri, cümleleri Konuşmac�n�n hemen ardından veya daha sonra taklit etmesidir. Bütün çocuklarda dil gelişimi yaşan�rken bir dönem, ekolalik Konuşma görür. yaygın gelişimsel bozukluk Tanısı almış bireylerin bir kısmı dil gelişiminde ekolalik Konuşma a�amas�na tak�l�p kalabilir. yaygın gelişimsel bozukluk Tanısı almış ve ekolalik Konuşma a�amas�na tak�l bireylerin öğretim sürecine cevab net olarak bilinen soruların sorulmas ile başlanmalıdır. "Merhaba" , "nasıls�n?", "Ad�n ne?, "Baban�n ad ne?" gibi. Bu sorulara cevab içinde olan sorularla destek verilmelidir."Bu bal�k m ?", "Bu elma m ?" gibi. Cevab evet ve hayır olan sorularla öğretim süreci desteklenmelidir. "Su ister misin?, �eker ister misin?, Balon ister misin?", "Bahşeye ��kal�m m ?" gibi. öğretim sürecinde tekerleme ve küçük çocuk �ark�lar�na da yer verilmelidir.
16. �fade edici dil becerilerinin öğretiminde kullanılabilecek yöntem ve tekniklerden bazılar şunlardır:

• Do�al Dil yaklaşım Yöntemi
• yapılandırılmış Dil yaklaşım Yöntemi
• Yanl��s�z öğretim yöntemleri
• F�rsat öğretimi
• Temel Tepki öğretimi
• Replik Silikle�tirmeyle öğretim
• Ayr�k Denemelerle öğretim

yapılandırılmış dil öğretim yönteminin en önemli özelliği taklide dayalı bir ��reti yöntemi olmasıd�r. öğretmen merkezli bu yaklaşımda Eğitimcinin önceden se�ti�i materyallerle öğretim sunulur. İletişimi ba�latan öğretmendir. Birey hedef davranışa ulaştığı zaman pekiştirilir. Peki�tire olarak sosyal, yiyecek ve sembol peki�tire kullanılır. Uygulamacı, bireye davranış için ilk ba�ta model olur, daha sonra aynı davranış ondan bekler.

Uygulamacılar tarafından kolaylıkla uygulanabilmesi, kısa sürede uygulanabilir bir yöntem olması, yöntemi uygulamakla ilgili uygulamacılar�n yeterlili�e çabuk ula�abilmesi, her türl ortamda uygulanabilir olması, materyallerin çabuk hazırlanması, taklit becerilerinin öğretiminde etkili olması yapılandırılmış dil yaklaşım�n�n avantajlar�d�r. davranış problemi olan bireylerde uygulanması daha olumlu sonuçlar vermektedir. yapılandırılmış dil öğretim yöntemlerinin dezavantajlar ise gerçek ortama genellenebilirliçinin d���k olması, kazanılan becerilerin sürdürülebilirliçinin sınırlı düzeyde kalmasıd�r.

Do�al dil yaklaşım yönteminin genel özelliği birey merkezli olmasıd�r. Eğitim ortamın�n ev ortamına benzer olarak yapıland�rılmasına dikkat edilir. Genellikle iletişime bireyin ba�lamas için gerekli düzenlemeler yapılır. Model olma bu yöntemin en önemli tekni�idir. Peki�tire olarak, birey hedef davranış gerçekleştirdikten sonra o sözcükle ilgili nesneye ulaşmas kullanılır. Sembol ve yiyecek peki�tire olarak kullanılmaz.

Sadece hedef davranışa bağlı olarak (sosyal peki�tire ) bireyin nesneye ulaşmas sağlanır. Do�al dil öğretim yönteminde öncelikle öğretimde kullanılacak materyaller bireye se�tirilir. Bireyin nesneye uzanmas , bakmas , eliyle göstermesi seçim yaptığın�n göstergesidir.

Se�im yapıld�ktan sonra diğer materyaller ortadan kald�r�labilir. Bireyin tepkisi mutlaka genişletilir, ekleme yapılır ve tepki istenir. Do�al dil yaklaşım yöntemi; ortam genellemesine olanak Tanımas ve ÖZELlikle ifade edici dil düzeyi sınırlı olan bireylerde kullanılması açısından uygun bir yöntemdir. Uygulama kolayl���n�n olmamas , uygulaman�n uzun süre gerektirmesi, uygulamacın�n yeterlili�e sahip olması, öğretim sonu kazanımların d���k olması doğal dil yaklaşım yönteminin sınırlılıklar arasında yer almaktadır.

N SÜRESİ