Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı ÖĞRENME VE ÖĞRETME SÜRECİ

TANI ÖZEL EĞİTİM VE REHABİLİTASYON MERKEZİ

Tel: 0212 320 08 09

ÖĞRENME VE ÖĞRETME SÜRECİ

Programın amacına uygun olarak yürütülebilmesi için öğrenme ve öğretme sürecinin etkili olarak kullanılması gerekmektedir. Bu nedenle aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:

  • öğrenme ve öğretme süreci planlanırken bireyin performans düzeyi, özellikleri ile öğrenme şekilleri dikkate alınmalıdır.
  • Destek Eğitim için kullanılan sürenin sonunda belirlenen hedefe ulaşılabilmesi için zaman kullanımı en doğru şekilde planlanmalıdır.
  • öğrenme ve öğretme sürecinde uygun strateji, yöntem, araç gereç ve materyaller seçilmelidir.
  • Programda yer alan etkinliklerin, somuttan soyuta, kolaydan zora doğru aşamalı olarak hazırlanmasına ve uygulanmasına dikkat edilmelidir.
  • çalışmalar sırasında kullanılan dilin ve uygulanan etkinliklerin bireyin yaşına ve özelliklerine uygun olmasına özen gösterilmelidir.
  • günlük yaşamda bireylerin etkili iletişim kurabilmeleri ve iletişim stratejilerini kullanabilmeleri için uygun ortamlar hazırlanmalı ve etkinlikler çeşitlendirilmelidir.
  • Destek Eğitim Programı Bireyselleştirilmiş Eğitim Programına nasıl Kaynaklık Eder?

yaygın gelişimsel bozukluğu olan birey için Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Geli�tirme Birimince hazırlanacak Bireyselleştirilmiş Eğitim Plan (BEP), gelişim basamakları göz önüne alınarak hazırlanmış olan yaygın gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı'na dayalı olarak oluşturulacaktür. Bireyin performansı alınırken esas olan programda belirtilen kazanımların hangilerini yapabildiğidir. Bireyin gerçekleştiremediği kazanımlar, verilecek Eğitim için yol gösterecektir. Bu amaçla ölçme ve Değerlendirme BÖLÜM�nde örneği verilen Kaba Değerlendirme Formu kullanılarak bireyin Programın hangi düzeyinde performans gösterdiği tespit edilebilir.

yaygın gelişimsel bozukluk Tanısın�n haricinde bireyin başka yetersizliği olması durumunda diğer yetersizliçin belirtileri, özellikleri ve bireyin bu yetersizli�e yönelik ihtiyaçları dikkate alınarak BEP hazırlanmalı, BEP hazırlama aşamasında bu engele yönelik destek Eğitim Programlarından bireyin ihtiyacına uygun kazanımlara yer verilmelidir. Ayrıca destek Eğitim Programı mod�llerinde yer alan kazanımlar d���nda ihtiyaç duyulduğunda bireyin düzeyine uygun olarak farklı programlardan kazanımlar da bireysel Eğitim Programına dahil edilebilir.

Modüller içerisinde yer alan kazanımlar, aynı zamanda gelişim basamaklarına ve bireyin yetersizlik tür�nde ula�abilece�i olası maksimum düzey göz önünde bulundurularak hazırlanmıştır. BEP içerisinde yer alacak uzun dönemli hedefler ve buna bağlı kısa dönemli hedefler, bireyin yetersiz olduğu kazanımlardan öncelik sırasına göre belirlenecektir. Verilecek Eğitim etkinliği sonunda ilerlemeyi ölçmek için yapılacak Değerlendirme süreci, yine programa dayalı olarak gerçekleştirilecek olup bireyin BEP'inde yer alan kazanımlarla sınırlı olacaktır. ölçme ve Değerlendirme BÖLÜM�nde örneği verilen Performans kayıt Tablosu kullanılarak bireyin ay içerisindeki kazanımlar net olarak görülecektir. Bu performans tablolarında bireyin gelişim düzeyine temel teşkil eden basamaklar Tanımlanmış olup gerekli olduğunda bu basamaklara ait alt hedefler oluşturulabilir.

Modül içerikleri, hem performans al�m�nda hem de Değerlendirmede kontrol listesi olarak kullanılabilecek şekilde hazırlanmış olup uygulamacın�n günlük çalışma planlamasında görülecektir. Y�l sonunda toplam ilerlemeyi Görmek ve rehberlik ve araştırma merkezine bireyin geldiğii düzeyi bildirmek için ölçme ve Değerlendirme BÖLÜM�nde verilmi olan Dönem Sonu Bireysel Performans Değerlendirme Formu kullanılacaktür.

Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Nedir?

Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı, Özel Eğitime ihtiyacı olan bireyin gelişimi veya ona uygulanan Programın gerektirdiği disiplin alanlarında (�z bakım, akademik beceriler, sosyal beceriler, iletişim vb.) eğitsel gereksinimlerini karşılamak üzere uygun Eğitim ortamlarından (okul, Özel Eğitim okulu, ÖZEL sınıf, mesleki Eğitim merkezi vb.) ve destek hizmetlerden (destek Eğitim odas , sınıf i�i yardım, dil ve Konuşma terapisi, fiziksel rehabilitasyon vb.) en üst düzeyde yararlanmasını öngören yazılı dok�mand�r. Bu dok�man aile, öğretmen ve ilgili uzmanların iş birliği ile planlanır ve bireyin ailesinin onayı ile uygulanır.

Bireyselleştirilmiş Eğitim Programlarının ��eleri Nelerdir?

1. Bireyin eğitsel i�levde bulunma veya performans düzeyi

Ayr�nt�l Değerlendirme sonuçlarına dayalı olarak hazırlanan, bireyin yapabildikleri ve yapamad�k betimlenmesidir. �lerlemelerin görülebilmesi için performans düzeyinin betimlenmesi son derece önemlidir. çünkü bu betimlemeler Değerlendirme sonuç a��k ve anlaşılır olmasın , Ayrıca bireyin belirli gereksinimlerini Tanımlamayı ve öncelik sırasına dizmeyi sağlar.

2. E�itsel performans düzeyi, bulunduğu gelişim evresi ve yaş gibi faktörler dikkate alınarak belirlenen bir yılın sonunda gerçekleşecek uzun dönemli amaçlar

Uzun dönemli amaç; bireyin bir öğretim dönemi ya da bir öğretim yıl sonunda gerçekleştirmesi istenen davranışlardır. Yıllık amaçlar da denilebilir. Uzun dönemli amaç seçiminde; bireyin önceki başarıs , bireyin var olan performans düzeyi, bireyin tercihleri, seçilen amaçların uygulanabilirli�i, bireyin öncelikli gereksinimleri, amaçların kazanım için ayrılan zaman göz önünde bulundurulmalıdır. Uzun dönemli amaçlar;

a) Bireyin var olan performans düzeyi ile ilgili olmalı,

b) Uzun dönemli amaç alanı a��k�a Tanımlanmal ,

c) Uzun dönemli amaçlar ölçülebilir olmalı,

) Anlaml olmalı, d) kısa dönemli amaçları kapsamalıdır.

3. Uzun dönemli amaçlara ulaşmayı sağlayacak kısa dönemli amaçlar Bireyin var olan performans düzeyi ile uzun dönemli amaç arasında kalan ve daha kısa sürede gerçekleştirilen kazanımlardır. kısa dönemli amaç ifadelerinde birey, beklenen davranışın Tanımlanması, davranışın koşul belirlenmesi (sÖZEL istekler ya da yönergeler, yazılı istekler ya da yönergeler, materyaller, gereksinim duyulan yardım düzeyi, çevresel ortam ve uyarlamalar) �gelerine yer verilmelidir.

Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı nasıl ve Kimler tarafından Geliştirilir?

BEP'in geliştirilmesi için bireyi farklı alanlarda değerlendirecek, onun normal, ÖZEL ve destek hizmetlerden en üst düzeyde yararlanmasını sa�layıp kararları alacak bir ekip oluşturulur. Bu ekipte, kurum yöneticisi, Özel Eğitim öğretmeni, sınıf öğretmeni, kurum psikolo�u veya rehber öğretmeni, ihtiyaca göre dil ve Konuşma terapisti, odyolog, fizyoterapist, sosyal çalışmac , t�p ve sağlık personeli gibi farklı uzmanlar bulunur. BEP ekibinin as�l üyesi bireyin ailesidir. BEP toplantılarına duruma göre bireyin kendisi de kat�labilir.

B. öğretim Yöntem, Teknik ve Yaklaşımları yaygın gelişimsel bozukluğu olan bireyler öğrenme sürecinde farklı yöntem, teknik ve yaklaşımlara gereksinim duyarlar. öğretim Programlarında çoklu duyuya dayalı öğretim tekniklerinin kullanılması gerekmektedir.

A�a��da yer alan teknik, yöntem ve Yaklaşımların hepsi öğretim Programının içinde yer almalıdır.

öğretim sürecini planlarken; bireyin gelişim özellikleri, performansı, öncelikli

ihtiyaçları, bireyin öğrenme deneyimleri, motivasyonu, kazandırılacak beceri vb.

de�i�kenler dikkate alınmalıdır.

1. A��k Anlatüm Yöntemi

A��k anlatüm yöntemi tümden gelim ya da doğrudan öğretim olarak da

adland�r�lmaktadır. Bu öğretim yöntemi, hem düzenli bir Programı hem de araçların

kullanımında sistematik olmayı gerektirmektedir.

A��k anlatüm yönteminde ayırt edici öğrenme sürecinden yararlan�lmaktadır. Bunun için Uygulayıcı, ��retece�i kavramın ilişkili ve ilişkisiz niteliklerini belirler. Daha sonra kavramın olumlu ve olumsuz Örneklerini oluşturur. Kavramın ilişkili nitelikleri kavram Tanımlar ve onun benzer Örneklerini oluşturur. ilişkisiz nitelikler ise kavram Tanımlamayan, ancak kavramın yapısında var olan niteliklerdir. ilişkisiz nitelikler, kavramın Örneklerinin farklı olmasın sağlar. örneğin, ��gen kavram için ilişkili nitelik � kenar ve � k��esinin olmasıd�r. ��geni temsil eden nesnenin büyükl�� , malzemesi gibi nitelikler ilişkisiz niteliklerdir.

Kavramın olumlu örnekleri, kavram Tanımlayan nitelikleri gösterir. Kavramın olumsuz örnekleriise kavram Tanımlamayan nitelikleri gösterir. örneğin, ��gen kavramın�n olumlu örnekleriplastik ��gen, tahta ��gen, karton ��gendir. ��gen kavramın�n olumsuz örnekleriise plastik kare, tahta daire, karton dikdörtgendir.

Kavramın olumlu ve olumsuz örneklerihazırlanırken örnek sayısının çok olmasına ve ilişkisiz niteliklerin değişmesine dikkat edilmelidir. Daha sonra, bireye olumlu ve olumsuz örnekler sunulmal , bireyin doğru tepkileri peki�tirilmeli, yanlış tepkiler Görmezlikten gelinip tekrar sunu yapılmalıdır. Böylece ayırt edici peki�tirmelere yer verilerek öğrenme gerçekleştirilmelidir.

2. Basamaklandırılmış Yöntem

Basamaklandırılmış yöntemin öğretim süreci yap, göster, s�yle ve yaz basamaklarına ilişkin etkinlikleri i�ermektedir. Yap, göster, s�yle ve yaz basamaklarında Uygulayıcının gerçekleştirdi�i hareketin her biri birey tarafından bir karşı hareketi gerektirir. Bireyler, Uygulayıcı beceri yaparken görürler, beceriyi a��klamas�n dinlerler. Daha sonra bireyler beceriyi kendileri yaparlar, gösterirler, ne yaptıkların s�ylerler ve yazarlar. Basamaklandırılmış yöntemle öğretim yapılırken bireyden; yaparak, göstererek, sözlü ve yazılı dil kullanarak bir tepkide bulunması beklenmektedir. Birey, doğru tepki verdiçinde davranış peki�tirilmekte, yanlış tepki verdiçinde öğretime geri d�n�lmektedir. Yap Basamaç : Yap basamağında Uygulayıcı, gerçek nesnelerikullanır ve birey de cevaplar�n gerçek nesneler kullanarak verir. Yap basamaç , bireylerin birbirleriyle ve Uygulayıcı ile aralarında yakınlık kurmalar�na yardımcı olur. Bireyin gruba katılımını sağlamak için kullanılan etkili bir öğretim yoludur. Bu basamak yap-yap, yap-göster, yap-s�yle, yap-yaz alt basamaklarından oluşmaktadır. göster Basamaç : göster basamağında Uygulayıcı, bireye görsel bir uyaran verir ve bireyden doğru tepki vermesi beklenir. Uygulayıcı, uyarıcılar bireyin görebilece�i şekilde sunar. Bu basamak göster-yap, göster-göster, göster-s�yle, göster-yaz alt basamaklarından oluşmaktadır. S�yle Basamaç : S�yle basamağında Uygulayıcı, bireye sembolik uyaran sözlü olarak verir ve bireyden de doğru tepki vermesi beklenir. Bu basamak s�yle-yap, s�ylegöster, s�yle-s�yle, s�yle-yaz alt basamaklarından oluşmaktadır. Yaz Basamaç : Yaz basamağında Uygulayıcı, bireye sembolik uyaran yazılı olarak verir ve bireyden de doğru tepki vermesi beklenir. Bu basamak yaz-yap, yaz-göster, yaz-s�yle, yaz-yaz alt basamaklarından oluşmaktadır.

3. İleri Zincirleme Yöntemi

İleri zincirleme yöntemine göre öğretim yapabilmek için performans al�m öncesi hazırlanan beceri analizinin ilk yapılandan son yapılana doğru düzenlenmesi gerekir. öğretim yapılırken ilk işlem basamaç (birinci temel beceri) üzerinde durulup diğer işlem basamaklarının (diğer temel becerilerin) öğretimi yapılmaz. Birey, ilk işlem basamağın bağımsız olarak gerçekleştirdikten sonra ikinci işlem basamağına ge�ilir. farklı materyal beceriler yer aldığı için i eğitimiyle ilgili becerilerin öğretiminde daha çok ileri zincirleme yöntemi kullanılır.

4. tüm Beceri Yöntemi

tüm beceri yönteminin kullanılabilmesi için performans al�m öncesi hazırlanan beceri analizinin, ileri zincirlemeye göre yapılması gerekir. Bu yöntemin uygulanması sırasında becerinin Bütün işlem basamakları için öğretim yapılır. Her öğretim oturumunda beceri basamaklarındaki ipu�lar yavaş yavaş �ekilerek becerinin tüm gerçekleştirilmeye �al���l�r.

5. Tersine Zincirleme Yöntemi

Tersine zincirleme öğretim yönteminin kullanılabilmesi için performans al�m öncesinde hazırlanan beceri analizinin, tersine zincirlemeye göre yapılması gerekir. Yani beceri analizi son yapılandan ilk yapılana doğru düzenlenerek oluşturulmalıdır. öğretim yapılırken son işlem basamaç üzerinde durulur; diğer işlem basamaklarının öğretimi yapılmaz. Birey, son işlem basamağında bağımsızl��a ula��nca sondan bir önceki işlem basamağın�n öğretimine ge�ilir. Her oturumda bireyin bağımsız gerçekleştirdi�i basamakları da yaparak beceriyi tamamlamas istenir.

Tersine zincirleme yöntemi her beceri için uygun olmayabilir. ÖZELlikle giyinme becerilerinde ve bazı mesleki becerilerde tersine zincirleme yönteminin diğer yöntemlere göre daha etkili olduğu bilinmektedir. Bunun nedeni; bireyin başlang��ta gerçekleştirmesini beklediğimiz becerinin oldukça az sayıda işlem basamağın i�ermesi, kolaylıkla başarıya ulaşmasının mümkün olması ve diğer basamakların öğretimi yapılırken bağımsızl��a ulaştığı işlem basamakların da tekrarlamas�d�r.

6. uygulamalı davranış Analizi-UDA

Bireyin davranışların ve bu davranışlarla ilişkili çevresel özelliklerin ölçülebilir tekniklerle analiz edilmesine dayanan bu yöntem, birçok davranışın çevresel faktörler aracılığıyla �d�llendirildi�i ya da cezaland�r�ld�� ilkesini temel almaktadır.

yaygın gelişimsel bozukluğu olan bireylerle yapılan uygulamalı davranış analizi çalışmaları; uygun ve istenilen davranışları artürmayı, bireye yeni davranışlar kazandırmayı, bu davranışların farklı ortamlara ve yeni karşıla�şlan durumlara genellenmesini sağlamayı, uygun olmayan ve istenmeyen davranışların ortaya ��kmas�n engellemek amacıyla çevresel düzenlemeler yapmayı, çevresel düzenlemelere karşın ortaya ��kmas engellenemeyen davranışların yinelenme olasılığını azaltmayı, kazanılan uygun davranışların ve davranış değişikliklerinin kalıcı olmasın hedeflemektedir. yaygın gelişimsel bozukluğu olan bireylerde artürılması ve kazandırılması hedeflenen davranışlara; sosyal beceriler, iletişim becerileri, oyun ve taklit becerileri, �z bakım ve günlük yaşam becerileri örnek verilebilirken azalt�lmas ya da ortadan kald�rılması hedeflenen davranışlara ise �fke n�betleri, kendini uyarıcı davranışlar, �s�rma, bağırma, vurma gibi kendine ve çevresine zarar verici davranışlar verilebilir.

uygulamalı davranış analizi uygulamalarında ilk aşamada hedef davranışın ne olduğu belirlenir ve bu davranışın Tanımı yapılır. Bu süreçte sistemli bir gözlem ve kayıt tutma tekniçinden yararlanılır. davranış değiştirme yöntemine karar verildikten sonra bu yöntem uygulanır ve aynı gözlem ve kayıt tutma teknikleriyle Sürekli veri toplanarak müdahalenin etkilili�i değerlendirilir. Bu Değerlendirme sonucunda uygulaman�n sürdürülmesi, uyarlanması ya da kesilmesi yönünde karar alınır. yaygın gelişimsel bozukluk gösteren bireylerin normal gelişim gösteren akranlarıyla birlikte kaynaştırma eğitimine katılmalar ise UDA'n�n uzun vadedeki amacın oluşturmaktadır (K�rcaali-�ftar, 2003).

7. Ayr�k Denemelerle öğretim

Lovaas Yöntemi olarak da adland�rşlan ayrık denemelerle öğretim, temeli uygulamalı davranış analizine dayanan geleneksel öğretim yöntemlerinden biridir. Bu öğretim yönteminde davranışın �nc , davranış ve davranışın sonucundan oluşan denemeler art arda sunulur. öğretimin �nc�l aşamasında bireye bir soru, yönerge sunulur ya da bir ara y�neltilir. örneğin, uygulamacı elindeki arabayı göstererek Bu nedir? diye sorar. Yöntemin ikinci a�amas olan davranış boyutunda bireyden doğru ya da yanlış bir tepki beklenir. Birey hi tepki de vermeyebilir. sonuç BÖLÜM�nde ise bireyin tepkisine uygun yaklaşımda bulunulur. Do�ru tepkiler pekiştirilir, yanlış tepkilerde ise hata dÖZELtmesi yapılır ya da yönerge yeniden sunulabilir. Yöntemin son a�amas ise denemeler arası süredir. İkinci uygulamaya geçmeden önce bireyin 4-5 saniye kadar dinlenmesine, peki�tireci kullanmasına izin verilir.

Ayr�k denemelerle öğretimde birey, ipu�lar yardımıyla belli davranış ya da becerileri yapar duruma geldiğinde bu ipu�lar yavaş yavaş ortadan kald�r�l�r. yaygın gelişimsel bozuklukları olan bireylere taklit, e�leme ve gruplama, alıcı dil ve �z bakım becerilerinin kazandırılmasında ayrık denemelerle öğretim yöntemi yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu yöntemin en önemli avantaj kolay uygulanabilirli�i ve bazı bireylerin hedef davranışları kolay kazanabilmeleridir.

Dil becerilerinin işlevsel kullanılamamas ve kazanılan davranışların genellenebilirlik aşamasındaki güçlükleri ise bu yöntemin sınırlılıklar�n oluşturmaktadır (K�rcaali-�ftar, 2003).

8. F�rsat öğretimi

F�rsat öğretimi, yaygın gelişimsel bozukluğu olan bireylerin dil ve iletişim becerilerini doğal ortamda kazandırmayı hedefleyen bir yöntemdir. Bu yöntemde de ayrık denemelerle öğretim yönteminde olduğu gibi uygulama art arda yapılan denemelerle sunulmaktadır. Ancak ilk girişim birey tarafından ba�lat�l�r ve bireyin iletişimsel çabalar pekiştirilir. Bu yöntemde uygulamacı, bireyin herhangi bir nesneyi istemesini ya da iletişimi ba�lataca� an bekler. Bu girişim çabas , bireyin yaş ve performansına bağlı olarak sÖZEL davranış ya daişaret etme, a�lama gibi sÖZEL olmayan biçimlerde gerçekleşebilir.

Birey iletişimi ba�latt�ktan sonra, uygulamacı Ne istiyorsun?, Bunu mu istiyorsun? gibi sÖZEL ifadelerle bireyin ba�latt�� konuyu genişletmesini sağlar. Bu aşamada bireyden biraz daha geli�mi iletişimsel davranışlar beklenir ve gereken durumlarda model olunur. Bireyden doğru tepkiler al�namazsa uygun sÖZEL ifadeler kullanılır ya da ipu�lar sunulur. eğer bireyden uygun iletişim tepkisi alınırsa, uygulamacı tepkinin doğrulu�unu onaylayarak bireyin istediği nesneyi sunar. yapılan çalışmalar fırsat öğretiminin yaygın gelişimsel bozukluğu olan bireylerin iletişim becerilerini geliştirmede etkili olduğunu ve kazanılan becerinin genellenebilirliçinin yüksek düzeyde bulunduğunu göstermektedir.

9. Olumlu davranış Deste�i (��levsel Analiz)

��levsel analiz uygun olmayan davranışların, elde etme, ka�ma/ka��nma gibi belli işlevleri yerine getirdiği ve uygun davranış da�arc�� yetersizliçinden kaynakland���n ileri süren bir yöntemdir.

��levsel analiz, yaln�zca bireyin problem davranışın�n azalt�lmas�n değil, aynı zamanda bu problem davranışın işleviyle aynı olan yeni bir davranışın ��renilmesini de amaçlamaktadır. Bu yöntemde davranışa zemin hazırlayan �nc�ller ve uyaranlar yapıland�r�lmaktadır (Erba , K�rcaali-�ftar ve �ftar, 2005).

yaygın gelişimsel bozukluğu olan bireylerde görülen �fke n�betlerinin Başka ilgisini �ekmek, nesne, kişi ya da etkinliklerden ka��nmak, nesne ya da etkinlik elde etmek amacıyla ortaya ��kt�� , kendini uyarıcı davranışların ise duyusal haz elde etme işlevini yerine getirdiği belirtilmektedir. Bu tür olumsuz davranışların yerine uygun davranışların kazandırılması sürecinde öncelikle uygun olmayan davranışların Tanımın�n yapılması ile i�e başlan�r. Bu davranışları ortaya ��karan �nc�ller ve davranış sonrası sonuçlar belirlenir. Bu davranışların işlevlerinin neler olduğu belirlenerek alternatif davranışlar planlanır ve öğretim Programı hazırlanır.

10. Temel Tepki öğretimi (TT )

Temel tepki öğretimi, Robert Koegel ve arkada çalışmalarından ortaya çıkan ve uygulamalı davranış analizinin (UDA) ilkelerini temel alan uygulamalı davranış eğitimidir. Bu araştırmac�lar bireyin gelişim aşamalarında temel rol olan becerileri ��reterek diğer davranışların da kazan�lmas�n hedeflemişlerdir. yaygın gelişimsel bozukluğu olan bireylerin karşılıklı iletişimi sürdürememe, başkalar tarafından ba�latşlan iletişim sürecine tepkisiz kalma, uygun olmayan jest ve mimik kullanma, göz konta� kuramama gibi Sorunları için temel becerilerin model olma yoluyla öğretilmesiyle uygun olan davranışları ayırt eder duruma gelmelerini amaçlam��lardır.

Temel tepki öğretimindeki temel kavramlar, g�d�lenme ve çoklu uyaranlardır. G�d�lenme, çoklu ipu�lar�na tepki verme, kendini y�netme, iletişimi kendisinin ba�latma davranış olarak ortaya ��kmaktadır. Sosyal iletişimi ba�latmas , dil ve akademik gelişimleri için uyaran girdisi sağlanarak bireye öğrenme fırsat sunulabilir.

G�d�lenmeyle yaygın gelişimsel bozukluğu olan bireylerin sosyal ve akademik uyaranlara tepkilerini arttürmak aynı zamanda karşılıklı sosyal etkileşim sürecinde ortaya ��kabilecek davranış problemlerini azaltmak mümkün olabilecektir. G�d�lenme sürecinde etkili olan faktörler; bireyin kendi başına seçim yapması, farklı becerileri kazanması ve yeni ��renilen becerileri var olan becerilerle birlikte kullanması doğal bir peki�tirme sürecidir. Birey tarafından seçilen oyuncaklar, etkinlik ya da materyaller seçim yapma a�amas�n oluşturur. İkinci basamakta, bireyin iyi düzeyde performans gösterdiği becerilerin arasına yeni öğrenece�i beceriler eklenerek olumlu deneyimler sağlanması ve peki�tire alması amaçlan�r. G�d�lenmenin en son a�amas ise bireyin olumlu sosyal ve iletişimsel tepkilerinin peki�tirilmesidir.

Do�al peki�tire kullanımı, öğrenmeyi ve beceri kazanımın hızland�rmaktadır. Do�al peki�tirmeler doğrudan ve beceriyle ilişkili işlevselli�i olan peki�tirmeler olarak Tanımlanabilir. Birey hedef tepki verdiçinde, �d doğal olarak elde edebilecektir. G�d�lenme yöntemi otizmli bireylere alıcı ve ifade edici dil becerilerinin, kendi kendine yardım becerilerinin, okuma yazma, boyama, yapı�türma gibi akademik becerilerin, olumsuz davranışları azaltma ve uygun davranışları geliştirme, etkinliklere katılma gibi sosyal becerilerin öğretilmesinde kullanılabilir. G�d�leme sürecindeki diğer önemli bir alan kendi kendini y�netmedir. Kendi kendini y�netme bireyin sahip olduğu uygun davranışları kendisinin ba�latmas ve sosyal farkındalık geliştirerek bireyleri ayırt edebilmesidir (Koegel ve Koegel, 2005).

Temel tepki öğretimindeki diğer kavram çoklu uyaranlara dikkati sağlamad�r. Otizmli bireylerin sosyal ve iletişim becerilerini öğrenme, genelleme yapma güçlüklerinin çoklu uyaranlara tepki vermemelerinden ve ağır uyaran se�iciliçinden kaynakland�� belirtilmektedir. ağır uyaran se�iciliçini azaltmak için yaygın gelişimsel bozukluğu olan bireylere çoklu ipu�lar�na tepki verilmesi öğretilmelidir. Ev, okul ve toplumsal yaşam i�erisine çoklu ipu�lar dahil edilerek bireylerin ağır uyaran se�icilikleri �nlenebilir. örneğin, renk öğretimi için ev ortamında giysileri kullanarak evde çoklu ipu öğretimi yapılabilir. S�n�f ortamlarında öğretmenler, bireye etkinlikte kullanması için verilecek aracın rengini tercih etmesini talep ettiçinde farklı renklerde ke�eli kalem, pastel boyalar, kalemler sağlayabilir. Toplumsal ortamda ise otizmli bireylere trafikişaretlerini, renkleri, yer bildirenişaretler, otob�s y�nleri ��retilebilir.

11.Yanl��s�z öğretim

Yanl��s�z öğretim tekni�i geleneksel yöntemlere göre daha az haTanın gerçekleştiği varsayılan yöntemdir. Bu öğretim; hata düzeyinin d���k olması, bireyin daha fazla peki�tire alması, öğrenen ile ��reten arasında olumlu etkileşim kurulmas nedeniyle öğretim sırasında uygun olmayan davranışlar daha az ortaya ��kar. Bu öğretim yöntemi; tepki ipu sunuldu�u ve uyaran ipu kullanıldığı öğretim yöntemlerinden oluşmaktadır.

a. Tepki �pu Sunuldu�u öğretim yöntemleri

  • Sabit Bekleme süreli öğretim
  • E Zamanl �pucuyla öğretim
  • Artan Bekleme süreli öğretim
  • davranış öncesi �pucu ve S�namayla öğretim
  • davranış öncesi �pucu ve Silikle�tirmeyle öğretim
  • A�amal Yardımla öğretim
  • �pucunun Giderek Artürılmasıyla öğretim
  • �pucunun Giderek Azalt�lmas�yla öğretim
  • Uyaran �pu Kullan�ld�� Yöntemler
  • �pucunu Silikle�tirmek
  • �pucuna �ekil Vermek
  • Hedef Uyarana �pucu Eklemek

12. Akran Destekli öğrenme

Bir bireyin diğer bir bireye belirlenen konuyu materyaller kullanarak usta çırak ilişkisi içinde tecrübe aktar�m yoluyla ��rettiği, bireylerin akademik ve sosyal becerilerini geliştirmeyi hedef alan bir öğretim yöntemidir. Bu yöntem, tüm sınıf akran destekli öğretim yöntemi; �apraz yaş akran destekli öğretim yöntemi, aynı yaş akran destekli öğretim yöntemi olmak � kategoride toplanmaktadır.

13. Video Kayd ile Model Olma

Video kayd ile model olma yönteminde bireyin öğrenmesi istenilen becerilerin uygulan�� videodan bireye izlettirilir. Gürünt�deki kişi herhangi biri olabileceği gibi bireyin kendisi de olabilir. Fiziksel ipu�lar sunularak bireyin g�rd�klerinin aynısını yapması sağlanır. Daha sonraki aşamada bireye sunulan yardım sistematik olarak azalt�l�r ve öğretim sırasında uygun davranışlar pekiştirilir. Model olma yönteminin yaygın gelişimsel bozukluğu olan bireylerin sosyal, iletişim, özbakım ve günlük yaşam becerileri gibi birçok beceriyi kazanmasında etkili olduğunu gösteren araştırma sonuçlar bulunmaktadır.

14. Replik Silikle�tirmeyle öğretim

Ebeveyn ve Eğitimciler kendi deneyimlerinden bilirler ki, yaygın gelişim bozukluğu olan bireylere sözcükleri ifade etmeyi öğretmek, onların sohbet etmelerini garantilemez. Bireylerin sözcük da�arc�klar geli�mi olsa bile, ebeveynleriyle okul ve olaylar Hakkında Konuşmayabilir ya da öğretmenleriyle evdeki etkinlikleriyle ilgili sohbet ba�latmayabilirler. Replik silikle�tirmeyle öğretim, yaygın gelişim bozukluğu olan bireyleri ipucu sunarak konu�turmak ya da sorularımıza tepki vermeyi kazandırmaktan daha fazlas�n amaçlamaktadır. Ama , onlara bizlerle sohbet etmeyi öğretmektir.

Replikler, yaygın gelişim bozukluğu olan bireylerin sohbet ba�latmalar�na ya da sürdürmelerine yönelik yaz�lm� ya da ses kayd yapılmış sözcük, ifade ve cümlelerdir. Küçük yaşta bir çocuk için Hop s�zc���n�n ses kayd bir replik olarak kullanılmakta, dil becerileri daha geli�mi okul öncesi Eğitim dönemdeki bir çocuk için ise Arabalar seviyorum. ya da �tfaiye arabas k�rm�z . gibi cümleler replik olarak kullanılmaktadır. Pazar g�nleri yüzmeye gidiyorum. ve Can benim yüzme hocam. gibi yazılı replikler 10 yaşındaki bir çocuk için uygun iken, ergen bir birey için Tra olmayı ��reniyorum. ve Otelde çalışıyorum. cümlelerinin ses cihaz�na kaydedilmiş replikleri ise okumayı bilmeyen bir yetişkin için kullanılabilir.

öğretilmesi hedeflenen replikler, birey okumayı biliyor ise kartlara yazılır; okuma

bilmiyor ise manyetik kart okuma özelliği bulunan bir Kart Okuyucu (Language Master)

aracılığıyla sesli olarak manyetik kartlara kaydedilir ve bireylere bu kartlar Kart

Okuyucu'dan ge�irerek okutmalar ve repli�i tekrar etmeleri ��retilir. Replik seçim

aşamasında bireyin dil becerileri, ilgileri ve ailenin beklentileri bizlere yol gösterici olabilir.

Replik silikle�tirmeyle öğretime ba�larken genellikle iki kişiye ihtiyaç duyulur. Ancak

bu öğretim çoğu zaman tek kişiyle de uygulanabilir. Bu uygulamacılardan biri bireye

fiziksel ipucu verme görevini üstlenir. örneğin, sesli replik öğretimi için, repliçin kayıtl

olduğu manyetik ses kart�n elde etme, kart okuyucudan ge�irme, Konuşma partnerine

yakla�ma, repli�i s�yleme ve kart yerine kald�rma gibi. diğeri uygulamacı ise sadece

sohbet partneridir. Birey uygun tepkileri göstermeye ba�lad���nda ipucu veren ipu�lar�n

ardı ardına geri �eker ve en sonunda kendisini de ortamdan tamamen �eker. �yi bir sohbet

partneri; yönerge vermez, soru sormaktan ka��n�r. Ancak sohbet sırasında ilgi �ekici jest ve mimiklerkullanır, bireyin ilgilerini ve bireysel özelliklerini fark ederek sohbeti bireyin dil

düzeyine göre basitle�tirerek sunar, uygun bir ses tonukullanır.

Repliklerin silikle�tirilmesine ise son sözcükten başlan�r. örneğin Parka gitmeyi çok

severim repli�i Parka gitmeyi çok� ., Parka gitmeyi� ., Parka� . ve ����� .� .

şeklinde silikle�tirilir. yaygın gelişim bozukluğu olan bireyler replik tamamen

silikle�tirildiçinde kendiliçinden replikleri tekrar etmeye ve yeni sözcükler �retmeye

ba�larlar (Birkan, 2008).

15. ilişki Temelli Yöntemler

Otizmli bireylerde duyusal gelişimi ve başlanmayı temel alan ilişki temelli yöntemler içerisinde en çok bilinenler floortime (DIR yöntemi) ve Son-Rise yöntemidir. Bireyin sosyal etkileşim becerilerinin geliştirilmesi ve bu etkinliklerden zevk alması bu uygulamaların hedef noktas�d�r.

16. gösteri (Demonstrasyon)

�zleyici grubun önünde bir için nasıl yapılacağı�n göstermek ya da genel ilkeleri a��klamak için başvurulan tekniktir. Bu tekni�i uygulamak için etkin hazırl�k gerekir. Bu tekni�ikullanırken bilinmeyen terimlerin kullanılmasından kaçınılmalı ve bireylerde merak uyand�racak sorular sorulmalıdır.

17. Rol Oynama

Bireyin kendi duygu ve düşüncelerini başka bir kişili�e girerek ifade etmesini sağlayan tekniktir. Rol oynama bireye, insan ilişkileri konusunda daha çok bilgi, beceri ve anlayı kazandırmayı öngören ve oyun (drama) tekniklerinden yararlanma temeline dayalı deneysel bir Eğitim tekni�idir.

18. Drama

Drama yöntemi sosyal hayat içinde ortaya ��kabilecek çeşitli durumlar , bireylerin oyuncu olarak katıldığıklar çeşitli sahneler içinde ortaya koymas�d�r. Bireye hangi durumlarda nasıl davran�lmasgerektiğini yaşayarak ��reten bir yöntemdir. Bireyin problem ��zme, dinleme, anlama, ak�c Konuşma ve iletişim kurma yeteneğini geliştirir. Yarat�cölçü ve ifade becerisini artür�r.

19. Bilgisayar Destekli öğretim

Bilgisayar�n bir dersin öğretiminde ara olarak kullanılmasıd�r. Bilgisayar destekli öğretim sürecinde tekrar ve al��türma, birebir öğretim, benzetim, problem ��zme, eğitsel oyun gibi çeşitli amaçlarla kullanılabilir. Bilgisayar destekli öğretim bireye geliştirdiği d���nme becerilerini kullanma fırsat sunar. Uygun öğretim Programları sayesinde birey kendi hızına göre �al���r ve istediği kadar tekrar yapma imkanına kavu�ur.

20. çoklu Duyuya Dayal öğretim

Görme, işitme, dokunma, koklama ve tat alma duyu iki ya da daha fazlas�n�n bir becerinin öğretilmesinde bir arada kullanılmasıd�r. ÖZELlikle Görme ve işitme duyusu ikilisinin diğer duyularla desteklenmesi öğretimin etkinliçini arttürmaktadır. Bilişsel süreçleri geliştirmede yer alan etkinliklerin bazılar çoklu duyuya dayalı öğretimde de bulunmaktadır. çoklu duyuya dayalı öğretimde ağırlık, akademik konularla ilgili hazırlanmış ara -gere üzerinde yo�unla�maktadır. çoklu duyuya dayalı öğretim yaklaşım�nda bireyin öğrenme problemlerinin dÖZELtilmesi için gerekli olan bilişsel süreçlerin geliştirilmesi sırasında diğer duyu organları da i�e koşulmaktadır.

21. Bilişsel süreç yaklaşım

Problem ��zme yaklaşım olarak da adland�r�l�r. Bu yaklaşım ile bireylerin olayları analiz etme, sıraya koyma ile ayırt etme becerisinin gelişmesi saşlanmaktadır. Bireyi d���nmeye y�nlendiren bir yaklaşımd�r. Bu yaklaşıma dayalı olarak hazırlanan öğretim Programlarında, bireye yetersizliği olan becerilerin ayrı ayrı öğretimi yerine; sosyal durumlarla ilgili problem ��zme becerisi ��retilmeye �al���lmakta; bireye tek bir sosyal beceri değil farklı sosyal durumlarla karşıla�t�� zaman sosyal problem ��zme becerileri kazandırılmaya �al���lmaktadır.

22. Etkinlik �izelgeleri

Etkinlik �izelgeleri Princeton Child Development Institute (PCDI)'da 20 yıl a�k�n bilimsel çalışmalar sonucunda geliştirilmiştir. PCDI'da �al��an uzmanlar, yaygın gelişim bozukluğu olan bireylerin bir çok şeyi öğrendikleri, fakat öğrendikleri becerileri çoğunlukla yetişkinin verdiği sÖZEL ipucu, model olma ve jest-mimik ipucu olmadan sergilemediklerini gözlemlemeleri nedeniyle etkinlik �izelgelerini geliştirmeye karar vermişlerdir. Bazen, çok küçük bir ipucu bile (bireye doğru atşlan küçük bir adım ya da beklenti ile bak� ) bireylerin etkinlikleri yapmaların sağlayabilir. Fakat yetişkinden gelen ipucu olmadığında, etkinlik d���nda başka şeylerle me�gul olurlar, ya da sadece beklerler. örneğin, oyuncaklarınla oyna gibi bir yönerge verildiçinde, birey yap boz, bloklar, ya da kamyonuyla oynayacaktür. Fakat sÖZEL yönerge verilmedi�i zaman, model olunmad���nda, ya da jest-mimik ipucu olmadığında, sadece oyuncaklarının ortas�nda oturup hi bir şey yapmayacaktür. Benzer bir şekilde, bisiklet s�rmeyi, dişlerini f�r�alamayı, bilgisayar oyunları oynamayı öğrenen bireyler, aileleri ya da öğretmenleri yönerge vermedi�i sürece bu becerileri sergilemekte güçlük çekerler. Dikkatli bir şekilde, sÖZEL ipucu, bir cümleden tek s�zc��e, daha sonrada beklentiyle bakmaya kadar geri �ekilmi olsa bile, geri �ekilmi sÖZEL ipucu ya da beklentiyle bakma olmadan, hedeflenen davranışlar ortaya ��kmamaktadır. Uyaran kontrol , ipucundan, etkinlikle ilgili uyaranlara transfer olmamaktadır.

Etkinlik �izelgesi, bireyi bir dizi etkinliği yerine getirmeye y�nlendiren fotoğraf ya da

sözcük setidir. Etkinlik �izelgesi farklı şekillerde olabilir, ancak hen�z okumayı bilmeyen

bireyler için etkinlik �izelgesi, başlang��ta, her sayfas�nda bireyi etkinlikle me�gul olmaya

ya da �d�llere y�nlendiren fotoğrafl ipu�lar bulunan � veya dört halkal dosyalardır.

Bireyler, etkinlik �izelgesini a�mayı, ilk sayfayı �evirmeyi, fotoğrafişaret etmeyi, resimde

belirtilen materyali almayı, etkinliçini tamamlamayı, materyali yerine koymayı ve �izelgeye

geri dönmeyi öğrenirler. Bireyler �izelge izlemede ustala�t���nda ve okuma becerisini

geliştirdiçinde, fotoğrafl ipucu yerine yazılı ipu�lar�na tepki vermeyi öğrenirler. örneğin,

birey sayfayı �evirir, ipucunuişaret parma��yla gösterir, cümleyi okur ve yemek odas�na

gidip, masayı hazırlar. Masayı hazırlad���nda, etkinlik �izelgesine geri döner.

Yaz�l ve fotoğrafl etkinlik �izelgeleri, otizmli bireylere seçim yapmayı kazandırmada

da yardımcı olur. eğer dikkatli ve sistematik bir öğretim yaparsak, bireyler sadece etkinlik

�izelgesi izlemeyi değil, aynı zamanda istedikleri etkinlikleri se�meyi ve se�tikleri

etkinlikleri sıraya koymayı da öğrenirler.

günlük yapmam�z gereken etkinlikleri takip etmek, ka��n�lmaz olarak sohbeti

gerektirir. Ancak sosyal etkileşim, yaygın gelişim bozukluğu olan bireylerde en �nde gelen

problemler arasındad�r ve öncelikle ele alınması gereken bir konudur. Bu nedenle, ilk

etkinlik �izelgesi en az bir tane sosyal etkileşim gerektiren bir etkinlik i�ermelidir. Hen�z

konu�amayan bir birey, havaya f�rlat�lmak için birilerine y�nelmeyi öğrenebilir; birkaç

sözcük konu�abilen bir birey ailesini ya da öğretmenini bulup gıdıklanmak istediçini

s�yleyerek etkileşime girmeyi öğrenir; cümle kuran bir birey tercih ettiği bir etkinlik

Hakkında talepte (Ben sallanmak istiyorum.) bulunabilir.

Bireyler etkinlik �izelgesi izleme becerisini kazandı��nda, �izelgelerine akran

etkileşimini de ekliyoruz. Etkinlik �izelgesi takip etmeyi elle y�nlendirmeyle �üretiyoruz.

Elle y�nlendirme demek, elimizle bireyin elinin üzerinden tutarak, fotoğrafl ya da yazılı ipucunuişaret etmesini, materyalini almasın , etkinliçini tamamlamas�n , materyalini kald�rmas�n ve �izelgesine geri dönmesini ��retiriz. Elle y�nlendirme daima bireyin arkasından yapılır. Birey, �izelge izleme becerisinde ustala�maya ba�lad���nda, yetişkin aşamalı yardım kullanarak elle y�nlendirme ipucunu geri �eker. Bireyler �izelge takip etme becerisinin basamakların çok az yardımla yapabilir hale geldiğinde, yetişkin uzamsal geri�ekmekullanır, yani: ilk aşamada bireyin elinin üst�ne yapılan hafif dokunu�lar, bir süre sonra, bireyin elinden bile�ine, daha sonra kolunun �n kısmına ya da dirse�ine ve sonra da omzuna ya da arkasına kayar. Ancak eğer bir hata ortaya ��karsa, yetişkin bir önceki yardım yöntemine geri döner, bu durumda aşamalı yardım birey bir ka kez doğru tepkileri gösterene kadar devam eder. Uzamsal geri �ekmeyi g�lge olma takip eder. Bu aşamada, ipucunu sunan kiçinin elleri, bireyin hareketlerini takip eder ancak ona dokunmaz. ilk ba�ta, yetişkin bireyden bir ka santimetre uzakl�kta g�lge olabilir, ancak bireyin tepkileri doğruysa, uzakl�k giderek arttür�l�r. yetişkin g�lge olduğunda birey hata yapmıyorsa, yakınl�� azaltma zaman gelmiştir. çok küçük çocuklar için, bunun anlam , yetişkin aşamalı olarak bir metre uzaklağır, daha sonra biraz daha uzaklağır. Bazı bireyler için, ipucu sunan kiçinin etkinlik alanının �b�r k��esinde, kap�da ya gürünmeyecek şekilde mesafeyi geri �ekmesi mümkün olabilir. Kademeli olarak, a�ama l yardımdan, uzamsal geri �ekmeye, ondan da g�lge olmaya ve mesafeyi azaltmaya giden ipucu kullanma stratejilerine, ipucu sunma ve ipucunu geri �ekmeyle öğretim ya da ipucunu giderek azaltmayla öğretim denir. Dikkatli bir şekilde yapılan ipucunu geri �ekmeyle öğretim, bireyin bağımsız olarak etkinlik �izelgesi izlemesini sağlar. Ancak birey hata yaparsa, yetişkin anında bir önceki ipucu sunma basamağına geri döner. eğer yetişkin g�lge olma aşamasındaysa ve birey hata yaparsa, yetişkin uzamsal geri �ekme a�amas�na geri döner. eğer yetişkin uzamsal geri �ekmekullanıyor ve birey hata yapt�ysa, aşamalı yardıma geri döner. Ayrıca, eğer hata, aşamalı yardım aşamasında ortaya ��karsa, yetişkin elle y�nlendirme a�amas�na geri döner. Böylece daha fazla haTanın ortaya ��kmas engellenir ve bireyin bir sonraki tepkisinde �d�l kazanma olasıl�� artar (Birkan, 2008).

23. Sosyal �yk�ler

Sosyal �yk�ler otizmli bireylerin Eğitimlerinde kullanılmak üzere 1991 yılında Carol Gray tarafından geliştirilmiştir.

�yk�ler, okuma yazma bilmeyen bireylere yönelik resimlerden, okuma yazma bilen bireylere yönelik basit cümlelerden ba�layarak geliştirilir. �yk�n�n kahraman olan bireyin sosyal becerileri daha kolay ��rendi�i vurgulanmaktadır. Otizmli bireyin gereksinimleri doğrultusunda hazırlanan �yk�ler bireye sosyal ortamlarda neler yapmasıgerektiğini ve sosyal kurallar öğretmeyi hedeflemektedir. �yk , bireyin anlamakta zorluk �ekti�i konu ile ba�lar. Daha sonra �yk�n�n nerede geçtiği, �yk�de kimlerin yer aldığı ve gerçek yaşamla ilişki �yküye dahil edilir (Cohen ve Sloan, 2007).

24. öğretimde kullanılan ��lem süreçleri

öğretimde kullanılan işlem süreçlerinden"ipu�lar " ve"�ekil verme" ye ilişkin açıklamalara yer verilecektir.

1. �pu�lar

�pucu, bireye belli bir uyaran�n varl���nda doğru tepkide bulunmasın sağlamak amacıyla nasıl davranaca� ve ne yapacağına ilişkin hatürlatmada bulunmad�r. �pu�lar ; sÖZEL ipucu, model olma (az görenler için) ve fiziksel yardımı içerir.

a.
SÖZEL �pucu: Bireyin yapmasın istediğimiz şeyi, sözcüklerle ifade etmektir. SÖZEL ipucu, bireyler kendilerine söyleneni anlad�klar takdirde hareketleri yapmalarına yardım edenkullanı�l bir yoldur. Ayrıca sÖZEL ipucu, bireye bir beceriyi gerçekleştirmesi için en az yardım etme yoludur. öğretimde sadece sÖZEL ipucunun kullanılması d���n�yorsa kullanılacak sÖZEL ipu birey için anlam olup olmadığının ara�türılması gerekmektedir. Birey için bir anlam olmayan sÖZEL ipu�lar verip bireyin beceriyi gerçekleştirmesini beklemek, bireyi başarısız k�lma anlamına gelmektedir. Bu nedenle pek çok durumda sÖZEL ipucu, fiziksel yardım ve model olma ipu�lar�yla birlikte kullanılarak sÖZEL ipu birey için anlamlı hale getirilmesi amaçlanmaktadır. öğretimde kullanılan sÖZEL ipu bireyler başarıl oldukça geri �ekilmesi gerekmektedir.
b.
Model Olma: Bir kiçinin yaptığı hareketi gözleyerek ve taklit ederek yapma ve öğrenmedir. Beceri öğretiminde model olma ipucunun kullanılabilmesi için bireyin taklit etme becerisine sahip olması gerekmektedir. Ancak, taklit etme becerisi de ��retilebilir bir beceridir. Bu nedenle taklit etme, model olmadan önce ��renilmelidir. Model olmada öğretmen, bireyin o davranış hangi eliyle, ayaş�yla yapmasın bekliyorsa kendisi de o elini ve ayaş�n kullanarak beceriyi gerçekleştirmelidir. Bunu yaparken öğretmenin, bireyin kullandığı eli tarafında ve hafif�e ona dönerek durmas daha uygun olmaktadır. öğretmen, çocuğun

karşıs�na geğerek model olduğunda, birey öğretmenin beceri basamağın yaptığı eli ya da koluyla beceri basamağın yapmaya çalışmakta ve bu durum karşı�kl�k yaratabilmektedir.

Model olma ipucu da diğer ipu�lar�nda olduğu gibi geri �ekilmelidir. Model olma, sÖZEL ipu�lar�yla birlikte kullanılır ve öğretim süreci içinde model olman�n ipu�lar sistematik olarak geri �ekilerek bireyin sadece sÖZEL ipu�lar�yla hareketi yapması sağlanır. Model olma ipucu, hareketin tamamın�n yapılıp açıklanması ve yönerge verilmesinden, hareketi ba�latacakm� gibi bir davranış yapılıp açıklanması ve yönerge verilmesine doğru küçük basamaklar halinde geri �ekilmelidir. Model olma ipucunun ka basamakta geri �ekilece�i, tamamıyla bireye bağlıdır. öğretmen, bireyin her beceri basamağında ne kadar modele gereksinimi olduğunu saptamalıdır. eğer model öğretmen d���nda başka birisi olacaksa bu kiçinin, öğretimi yapılan birey tarafından kabul gören bir kişi olmasına dikkat edilmelidir.

c. Fiziksel Yardım: Bir kişiye; el, kol, ayak vb.leriyle yapılan vücut hareketlerini içeren etkinlikleri öğretmek için uygulanan yardımd�r. Fiziksel yardım, öğretmenin bireyle birlikte bir beceri basamağın�n tamamın yapması ve ne yapıldığı�n s�ylemesinden; beceri basamağın hi yapmayıp ne yapılacağı�n�n söylenmesine kadar değişen bir süreç içinde uygulanır. Fiziksel yardım uygulanırken sÖZEL ipucu da birlikte verilir. Bireyin beceri basamağın gerçekleştirmesini sağlamak amacıyla uygulanan fiziksel yardım geri �ekilerek birey beceri basamağın sÖZEL ipu�lar�yla yapar hale getirilir.

Fiziksel yardım uygulanırken ÖZELlikle el ya da kol hareketlerine ipucu verilirken ipucu veren kiçinin nerede durduğu önemlidir. öğretmenin, bireyin arkasına geğerek ve beceri basamağın bireyle birlikte yaparak fiziksel yardım uygulamas , karşı�kl�� önlemektedir. Fiziksel yardımın amacı, bireye beceri basamağın nasıl yapacağın hissettirmek, zamanla beceri basamağın sÖZEL ipucuyla yapmasın sağlamaktır.

Fiziksel yardım uygulanırken ilk ba�ta öğretmen, eliyle bireyin elinden ya da kolundan s�k�ca tutarak beceri basamağın yaptür�r. Daha sonra öğretmen, bireyin beceri basamağına katıldığı��n hissedince elindeki baskıy hafifletir. Birey, beceri basamağın yapar hale geldik�e öğretmenin eli; bireyin bile�ine, �n koluna, dirse�ine ve omzuna doğru ilerler. Son olarak öğretmen, güçlük hissettiçinde yardım etmek üzere elini, bireyin elinin yakın�nda bulundurur.

SÖZEL, model olma ve fiziksel yardım ipu�lar ile bunların her birinin kendi içindeki basamaklarıyla ilgili ipu�lar geri �ekilirken bireyin özellikleri dikkate al�nmal ve ipu�lar sistematik bir şekilde �ekilmelidir. Birey çalışılan basamakta başarısız olursa öğretmenin ipu�lar�n h�zl �ekti�i düşünülebilir. Bu durumda öğretmen, önceki basamakta kullanılan ipucuna geri dönerek çalışmaya devam etmelidir.

2. �ekil Verme

�ekil verme, bireye yeni bir davranışın kazandırılması, var olan davranışlarının artürılması ya da gerçekleştirmesinde kullanılan temel süreçlerden biridir. �ekil verme, bir davranışın �gelerinin birkaçın�n peki�tirilmesini ve diğer �gelerinin peki�tirilmemesini ya da s�nmesini içerir. Başlangıç�ta, gösterilen davranışlardan hedef davranışa yakın olan başarıl davranışlar pekiştirilirken sonra bu davranışların peki�tirilmesine son verilerek davranış çeşitlendirilir ve aralarından hedef davranışa yakın olan davranışlar se�ilip tekrar peki�tirilerek hedef davranışın oluşumu sağlanır. �ekil verme sürecinde sadece hedef davranış değil, hedef davranışa ulaşmayı sağlayan her tepki pekiştirilir. Böylece bireylerden, davranışın son �eklini beklemek yerine, bireyin gösterdiği küçük ilerlemeler peki�tirilerek davranışa �ekil verilir.

C. Eğitim Ortam düzenlenmesi

Eğitim ortamı, bireyin etkileşimde bulunduğu ve öğretme-öğrenme etkinliklerinin meydana geldiğii çevredir. Psikolojik, sosyal ve fiziksel boyutlar olan bu çevrenin, Eğitim etkinliklerine uygun olarak düzenlenmesi gerekir. Eğitim ortamlarına ilişkin uygulamaların yeterli düzeyde bilinmesi ve amaca uygun olarak düzenlenmesi, Eğitim için en temel koşullardand�r.

Otizmli bireylerin bir detaya tak�l�p Bütün algılamakta zorlanması gibi özellikleri vardır. Bu nedenle, Eğitim ortamındaki e�ya ve materyallerin çok fazla uyaran olmayacak şekilde düzenlenmesi ve dikkati dağıtacak ses, ���k gibi uyaranların olmamas gerekmektedir. ÖZELlikle en zor beceriler olan kavramlar ve akademik beceriler gibi bilişsel alanla ilgili beceriler, yapılandırılmış Özel Eğitim ortamlarında ve ÖZEL materyallerle yapılan çalışmalarla kazanabilirler. Daha sonra genelleme çalışmaları ile doğal ortamlarda tekrar edilirler. Topluma a��k yerlerdeki becerilerin hazırl�k çalışmaları Eğitim merkezinde tamamland�ktan sonra, d� mekanda uygulamalı olarak yapılmalıdır. Programda yer alan mutfak beceriler ve diğer ev i�i becerileri için bir uygulama mutfa� ve donanım�na, �amağır makinas , �t vb. pek çok ara gerece gereksinim vardır. Bireylerin daha önceki öğrenme yaşant�lar�nda karşıla�t�klar başarısızl�klar nedeniyle aldıkları ele�tiriler, cezalar nedeniyle öğrenmeye yönelik motivasyonları d���k olabilir. Bu nedenle kullanılacak materyallerin yeterlili�i, zenginli�i ve Eğitim ortamında kazanıma uygun olarak yapılacak değişiklikler gibi düzenlemeler motivasyonu sağlama, dikkati toplama açısından önemlidir. Materyallerin çeşitlili�i, kazanımların genelleme çalışmaların da kolayla�türacaktür (Girli,2004).


Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı özür Grubunun Tanımı ve Özellikleri
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı Düzeyi Amaçları Açıklamalar
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı Yapısıı
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı öğrenmeve öğretme süreci
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı Ölçme Değerlendirme
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı Aile Eğitiminin Planlanması
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı Eşleme Becerileri
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı Taklit Becerileri
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı Yönerge Takip Becerileri
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı Görsel Destek Kullanımı
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı Alıcı Dil Becerileri
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı İfade Edici Beceriler
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı Oyun ve Müzik Becerileri
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı Özbakım Becerileri
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı günlük yaşam Becerileri
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı Motor Beceriler
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı Sosyal Beceriler
Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı Okuma Yazma

Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı - Matematik

Destek Eğitim Programları I yaygın gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı I Öğrenme Güçlüğü I Anasayfa
Bilgi Bankası I Özürlü Hakları I Özel Eğitim Kanunu I İletişim
Bu sitedeki tüm bilgiler sizleri aydınlatmak amaçlı olup tedavi niteliğinde değildir. ÖZEL Tanı Özel Eğitim Ve Rehabilitasyon Merkezi yazılan yazılardan yola çıkarak uygulanan tedavilerdeki doğacak aksaklıklardan sorumlu tutulamaz. Bu sitenin tüm içeriği Tanı Özel Eğitim Merkezi tarafından hazırlanmıştır. İzinsiz kopyalanamaz, çoğaltıp dağıtılamaz ve yayınlanamaz. Tüm Hakları saklıdır
Tanı Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi Talatpaşa Mahallesi Emirgazi Caddesi Zümrüt Sk. No:2/2 Okmeydanı Kağıthane / İstanbul
Tel: 0212 320 08 09 - e-mail:taniozelegitim@gmail.com
reklam ajansı