Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı OKUMA YAZMA

OKUMA YAZMA

N AMACI

Okuma yazma becerilerini gelitirebilme

KAZANIMLAR

1. Resimdeki eksikleri bulur.
2. Resimdeki yanllar bulur.
3. Sesin geldii y�n bulur.
4. Saklanm bir nesneyi bulur.
5. Sesinden konuan kiiyi ayrt eder.
6. El göz koordinasyonunu salar.
7. Yaz araç gereçlerini kullanr.
8. Temel çizgiler çizer.
9. Ses okur.
10. Ses yazar.
11. Hece okur.
12. Hece yazar.
13. S�zc�k okur.
14. S�zc�k yazar.
15. S�zc�k kalplarn yerinde kullanr.
16. C�mle okur.
17. C�mle yazar.
18. C�mle kalplarn yerinde kullanr.
19. Metin okur.
20. Metin yazar.
21. Okuma kurallarna uyar.
22. Yazm kurallarna uyar.
23. Okuduu metinle ilgili sorulara cevap verir.
24. Noktalama iaretlerini yerinde kullanr.

N SÜRESİ

n süresi 750 ders saatidir.

N UYGULANMASIYLA LGL A�IKLAMALAR

1. lk okuma yazma öğretiminin genel amac, bireye yaam boyunca kullanaca okuma ve yazmann temel becerilerini kazandrmaktr. Okuma-yazma öğretiminde günümüze kadar �eitli yöntemler kullanlmtr. Bunlar ses temelli cümle yöntemi, harf yöntemi, hece yöntemi, sözcük yöntemi, karma yöntem, çözümleme yöntemi vb.dir. Yaygn gelişimsel bozukluu olan bireylere özgü, ÖZEL bir okuma yazma yöntemi bulunmamaktadr. Yukarda s�z edilen yöntemlerden, bireysel farkllklar da dikkate alnarak bireylerin baarl olabilecei bir yöntemle bu �almalar yürütülebilir.
2. aynı nesnenin iki ya da daha fazla resmi arasnda eksik ayrnty bulma, farkl ayrnty bulma, farkl konumda olan bulma �almalar, görsel algy gelitirme amaçl etkinlikler arasnda yer alabilir.
3. Programda okuma yazma etkinliinin bir arada yürütülmesi esas alnm ve buna yönelik amaç ve davranlar verilmitir. Okuma yazma öğretiminin amaç ve davranlarnn gerçekletirilmesinde birbirinin �n koulu olan basamaklarn kazandrlmas önem tamaktadr. çünkü bir basaman amaç ve davranlar bir sonraki basaman �n koulu olabilmektedir. Okuma yazmann �n koulu görsel ve iitsel algdr. Bu nedenle okuma yazma öğretimine balanmadan önce görsel ve iitsel algy gelitirici etkinlikler yaplmaldr. Arkadana ksa süre bakp beden ve giysi üzerindeki deiiklikleri s�yleme, verilen resim kartlar arasndan aynı renk olan ve aynı harfle balayan resim kartlarn eletirme, nesne resimleri ve g�lgeleri �izilmi kart �iftlerini eletirme; ekillerden oluturulmu tombala kartn, aynı ekillerden oluturulmu resim kartlaryla eletirme; birbiri içine ge�miekillerden oluturulmu resim kartn, aynı ekillerden oluturulmu resim kartlaryla eletirme; yazl olarak verilen sözcük kartlar arasndan aynı sözcük kartlarn eletirme, içine deiik malzeme konularak hazrlanm ikisi aynı, biri farkl olan � ses kutusundan farkl ses karan bulma; içine iki deiik malzeme konularak hazrlanm dört ses kutusundan aynı sesi karan kutulareletirme; dinletilen sesi, uygun resimle eletirme gibi �almalar yaplabilir.
4. Yazmaya hazrlk �almalarnda el, parmak kas kuvveti ve koordinasyonunu gelitirici hareketleri taklit etme, el göz koordinasyonunu gelitirici etkinlikler yaplmaldr.
5. Temel çizgi �almalarnda, yazl olarak verilen çizgi üzerinden çizme, kesik çizginin (aamalolarak skl azalan) üzerinden çizme, modele bakarak çizgi çizme gibi daha alt basamaklara ayrlarak �almalar sürdürülmelidir. Serbest çizgi �almalar bitiik eik yazya hazrlaycnitelikte olmaldr. Bireylere �eitli resimler yaptrlr. Yaplan bu �almalar çevrede görülen ve bilinen varlk ve nesnelerden örneklendirilerek bireyin çevresiyle Bütünlemesi ve yaptklarnanlamlandrmas bakımından önemlidir. Bu aamada karalama (ku yuvas, �ember, bulut yapma), Sürekli ve eik çizgiler çizme (dalga, ylan, halat vb.) �almalar yaptrlmaldr. düzenli çizgi �almalar aamasnda iki çizgi tek aralktan oluan satr aralna çizme, dört çizgi � aralktan oluan satr aralna çizme, dört çizgi � aralktan oluan standart yazaralnda �almalar yaptrlmaldr.
6. lk okuma yazmaya balama ve ilerleme aamasnda bireyin bireysel özelliklerine göre tümden gelim ya da tümevarm yöntemleri kullanlabilir.
7. tümevarm yönteminde sesi hissetme ve tanma, sesi okuma ve yazma, sesten anlaml heceler, sözcükler ve cümleler oluturma ile metin oluturma �almalar yaplmaldr.

a.

Sesi fark etme ve tanma �almalarnda; ksa �yk�ler anlatma, drama yapma, tekerleme ya da ark s�yleme gibi etkinliklerle ses hissettirilebilir. Sesin ge�tii sözcüklere örnekler buldurulabilir. �rnein, tantlan sesin hangi kiilerin adnda bulunduu, hangi bitki, hayvan veya eya adnda olduu sorulabilir. Bu sözcükler söylenirken ilgili ses vurgulanr. Bireyler örnekler vermeye özendirilir. Görsellerden yararlanlarak sesi ayrt etme �almalar yaplabilir (Sesin bulunduu ve bulunmad sözcüklerin resimleri gösterilerek bu kelimelerde ilgili sesin geçip geçmediini belirlemeleri istenir).

b.

Sesi okuma ve yazma �almalarnda; sesin yazdaki sembolü olan harf, aadaki sraya göre yazlmal ve okunmaldr. Bireye harfin nasl okunduu ve yazld model olunarak gösterilmelidir. Altrma sayfasndaki büyüğe �izilmi harfin üzerinden bireyler ok yönünde defalarca giderek harfin yazlna hazrlanmaldr. Bireylerin satr aralklarna (dört çizgi � aralk) yazlm harf Örneklerinin üstünden kalemleriyle gitmeleri salanmaldr. Dört çizgi � aralktan oluan satr aralarna bireyler harfleri yazmal; ne yazdklar sorularak harfin doru yazm ve seslendirilmesine özen gösterilmelidir. Yazlmas zor olan a, A, k, y, g, G, f, harflerinden önce, bu harflerin yazmna yönelik hazrlayc çizgi �almalar yaplabilir.

c.

Sesler alfabedeki sralarna göre deil aada verilen sraya göre ele alnmaldr. Ayrca, gruplardaki seslerin yerleri deitirilerek farkl gruplamalar da yaplabilir. Ses gruplarnn düzenlenmesinde, harflerin yazm kolayl ve anlaml hece (sözcük) �retmedeki ilevsellii dikkate alnmaldr.

1. grup: e,l,a,t
2. grup: i,n,o,r,m
3. grup: u,k,,y,s,d
4. grup: ,b, ,,z,
5. grup: g,c,p,h
6. grup: ,v,f,j

. Harfler verilirken oluturulan kelime ve cümlelerden yararlanlabilir. Bunun için ÖZEL adlarn yazm kuralndan, cümleye büyük harfle balama kuralndan hareket edilebilir. �rnein, ela kelimesi �retildiinde bu s�zc �n farkl anlamlar üzerinde durularak insan ad olan Ela kelimesinin yazm ekli gösterilmelidir. Elde edilen büyük harfin yazm ekli üzerinde durulmaldr.

d.

lk okuma-yazma öğretiminin en önemli aamas heceler �retme; hecelerden sözcükler, sözcüklerden de cümleler oluturmadr. Bu aamada aadaki �almalar yaplmaldr. Verilen ilk iki sesin ardndan bu seslerden hecelere ulalmaldr. Elde edilen hecelerle okuma ve yazma �almalar yaplmaldr. Verilen her yeni ses, önceki öğrenilenlerle ilikilendirilmeli yeni heceler ve sözcükler oluturulmaldr. Her ses grubu tamamlandktan sonra yaplan �almalar gözden geçirilmeli ve deerlendirilmelidir. Bir sonraki ses grubuna ge�ite bireylerin daha önce verilenleri renmi olmalarna dikkat edilmelidir. Sesler verildik�e �retilen heceler artacak bunlara bal olarak kelime ve cümle oluturma süreci de kolaylaacaktr. Bu süreçte elde edilen sözcüklerden ÖZEL ad olanlar ile cümle balarnn yazmnda büyük harf yazm ve kullanm ezamanl olarak verilmelidir. Elde edilen sözcük ve cümlelerin anlamlar üzerinde durulmaldr. Bireyler, sözcük ve cümle oluturmaya özendirilmelidir. Oluturulan sözcük ve cümleler okunmal, yazlmaldr.

e.

renilen sözcüklerden, yeni cümleler, cümlelerden yararlanlarak metin oluturulmaldr. Metin yazdrlrken doru yazma ve yaz estetiine özen gösterilmelidir. Bireyler yazlarn dört çizgi, � aralktan oluan satr çizgilerine yazmaldrlar. Ayrca kendi oluturduklar farkl metinleri okumalar için birey tevik edilmelidir.

1. tümdengelim yöntemiyle okuma-yazma öğretim sürecinde cümle- kelime- hece- harf-metin sras izlenir. cümleler kelimeye, kelimeler hecelere, heceler harflere ayrlr. Metin oluturma en son aamadr. Fi öğretimine fi cümlelerini ifade eden resimli kartlarla balanmaldr. Ficümlesi gösterilmeden önce, o fi cümlesini ifade eden resim gösterilerek resim hakknda sorular sorulmal ya da ksa bir �yk anlatlmaldr. Daha sonraki aamada fi cümlesi söylenmeli, ardndan gösterilmeli ve bireyin de cümleyi s�ylemesi istenmelidir. Defterine �allan fi cümlesini ifade eden resim yaptrlmal, fi cümlesi bakarak ve söylendiinde yazdrlmaldr. 14-15 fi cümlesinin öğretimi yapldktan sonra sözcük çözümlemelerine
2. geçilmelidir. 14-15 fi cümlesinin sözcük çözümlemesi yapldktan sonra hece ve ses çözümlemelerine geçilmelidir. S�zc�k ve hece çözümlemeleri öğretim süresi srasnda fiöğretimine de devam edilmelidir.
1. Serbest okuma-yazma, ilk okuma yazma öğretim sürecinin son aamasdr. Bu aamada bireylerin iirleri, tekerlemeleri, hikayeleri ve okuma kaynaklarndan se�tikleri metinleri snftaki arkadalarna okumalar salanmaldr. Ayrca kendilerini yazl olarak ifade etmeleri ve yazlanlar okuyarak paylamalar salanmaldr. Yazlarn tek çizgili defter satr üzerinde yazmaldrlar.
2. tümcelerin seçiminde, tek ve iki heceli, iki sözcükl tümcelerle ie balanmal tümce �almalarnn tamamnda bu tür tümcelere arlk verilmelidir. tümcelerin içinde, bireylerin yakn çevresindeki nesnelerin adlar, snftaki arkadalarnn adlar vb.nin kullanlmasna özen gösterilmelidir. tümcelerin içinde li, l , lik, lk, ci, cu, gibi yapm ekleriyle oluturulmusözcüklerin yer almasna da dikkat edilmelidir. tümcelerde harflerin büyük ve küçük yazlmlarnn hepsinin geçmesine dikkat edilmelidir. tümceler dil bilgisi kurallarna uygun yazlmaldr. tümceler saptanrken önemli g�n ve haftalarn anlamna uygun tümcelerin de seçilmesine, bir önceki tümcelerde verilen sözcüklerin daha sonra gelen tümcelerde tekrar edilmesine özen gösterilmelidir.
3. Okuma, Eğitim programlar içinde önemli bir etkinliktir. Okulda renme, büyük ölçüde okuduunu anlamaya baldr. Okuma; bilişsel, duyusal ve davransal olmak üzere � boyutta ele alnmaldr. Bunlardan birinin eksiklii ya da yetersizlii okumay olumsuz yönde etkileyecek, kiinin okuduunu tam ve doru olarak anlayamamasna neden olacaktr. Okumann balca amaçlar; bireylere hzl, doru ve anlayarak okuma becerisi kazandrmaya, okuma zevki vermeye ve onlarn sözcük daarcn zenginletirmeye yöneliktir.
1. Sesli okuma, gözle alglanp zihinle kavranan sözcük ya da sözcük k�melerinin, konuma organlarnn yardmyla söylenmesidir. Sesli okumada temel amaç, yaznn doru ve konuma dilinin özelliklerini yanstacak biçimde seslendirilmesidir. Baarl bir sesli okuma için metnin tümce yapsna, anlatm ÖZELliine, yazm kurallarna, hzl okumadan ka nmaya, sesin metindeki ana d önceye ya da olaylarn özelliklerine göre ayarlanmasna dikkat edilmelidir. Ayrca, metinde geçen bilinmeyen sözcüklerin anlamlarnn a klanmas, metinde geçen olaylarn canlandrlmas, öğretmenin metinle ilgili resimleri göstererek yüksek sesle metni
2. okumas, öğretmen metni okurken bireylerin yinelemesi gibi etkinliklerin belli bir srayla verilmesi sesli okuma öğretiminin baarsn artracaktr.
4. Sessiz okuma, ses organlarndan herhangi birini hareket ettirmeden gövde ve ba hareketleri yapmadan yalnzca gözle yaplan okumadr. Sessiz okuma öğretiminde yaplacak bazetkinlikler bu tür okumann gelitirilmesi için önemlidir. Okuma öncesinde metinle ilgili resim ve balk hakknda konuulmal, metinde geçen bilinmeyen sözcükler a klanmal; okuma sonrasnda ise bireylerin metinle ilgili sorulara doru yantlar vermeleri, metnin ana d öncesini s�ylemeleri, metindeki olay anlatan resimleri sraya koymalar, metni kendi sözcükleriyle �zetlemelerinin salanmas gerekmektedir.
5. Etkinliklerde yazma becerisini gelitirmeye yönelik �almalara yer verilmeli, ÖZELlikle her düzeyde, noktalama iaretlerine ve yazm kurallarna dikkat edilmelidir. Yazma �almalar; kontroll yazma, g�d�ml yazma ve serbest yazmadr. Kontroll yazmada bireyden, verilen sözcükleri ve tümce yaplarn aynen ya da istenilen deiiklikleri yaparak yazmalar istenir. Bu �almalar ile bireye ana dildeki sözcükleri ve yaplar doru ekilleriyle yazma olanaverilmektedir. G�d�ml yazma �almalaryla bireyden, rendii sözcükleri ve tümce yaplarn kontroll biçimde kullanmas ve anlaml bir paragraf oluturmas istenmektedir. G�d�ml yazmann en sk karlalan tür dikte �almas yapmaktr. Dikte �almasyaplrken metin yava okunarak bireyden yazmas istenir. Son olarak da bireyin kendi yazdnkontrol etmesi ve dÖZELtmesi amacyla metin tahtaya yazlr. Serbest yazma �almalaryla da bireyden duygu ve d öncelerini kendi sözcükleriyle ve yazm kurallarna dikkat ederek yazmas istenir. Yazma �almalarnda göz önüne alnmas gereken en önemli noktalardan biri de yazl anlatmlarn dÖZELtilmesidir. Bireyin yanllarn kendisinin dÖZELtmesi en verimli yoldur.
6. Okuduunu anlama becerisi öğretim sürecinde aamal olarak bireyin okuduu cümle, � -dört cümleden oluan paragraf ya da basit metinlerle ilgili ne, kim, ne zaman, ne yapyor, nerede, nasl, neden gibi sorularn cevaplanmasna yönelik bir sra izlenerek �allmaldr.
7. Dil bilgisi kurallar, �eitli altrmalarla örnekler üzerinde durularak bireye kazandrlmaldr. Ayrca bireyin yazdklar mutlaka kontrol edilmeli ve gereken dÖZELtmeler yaplmaldr.
1. Dil bilgisi �almalar yaparken sözcükleri yapsna göre tanma ve kullanma, tümcenin yapsn oluturan �gelerin anlamn bilme, tümcenin yapsn kavrama, ad, �n ad, adl, eylem
2. olan sözcükleri kavrama, noktalama iaretlerini yerinde kullanma, yazm kurallarna uyma �almalar yaplmaldr.
8. Okuma-yazma �almalar srasnda a k anlatm, gösteri, yaparak yaayarak renme, sorucevap, model olma, oyun, drama, dramatizasyon tartma, örnek olay yöntemleri kullanlabilir.
9. Okuma-yazma �almalar srasnda gösterim panoları, grafikler, projeksiyon araçlar, geometrik ekiller, top, sözcük k�p , boncuk, fasulye-�ubuk, resimli kartlar, yapbozlar, bulmaca, yaz tahtas (oyuncak), plastik harf kalplar, kavram kitaplar, �yk kartlar, oyun hamurlar, renkli kalemler, ritim �ubuklar, renkli fon kartonlar, kaset-CD, kum havuzu, bilgisayar, sözcük bulma oyunu (scrable), tabu oyunu gibi ara -gereçler kullanlabilir.

N �ERA.ALGI �ALIMALARI

1. Görsel Alg
2. itsel Alg

B.OKUMA YAZMAYA HAZIRLIK

1. Koordinasyon �almalar
2. Yaz Ara -Gereİlerini Tanma
3. Temel çizgiler

C.LK OKUMA YAZMA

1. Ses
2. Hece
3. S�zc�k
4. C�mle

. OKUMA VE YAZMA

1. Metin Okuma-Yazma
2. Okuma Kurallar
3. Okuduunu Anlama

D.DLBLGS KURALLARI

1. Yazm Kurallar
2. Noktalama aretleri
3. S�zc�k T�rleri
4. tümce Kalplar

MODÜLDE ÖLÇME VE DEERLENDRME

Okuma Yazma nde ölçme ve deerlendirme süreci; kaba deerlendirme, öğretim öncesi deerlendirme, öğretim sürecini (ders saati) deerlendirme, son deerlendirme ve öğretim sonras (dönem sonu) deerlendirme aamalarndan olumaktadr. Bu aamalarn her biri ile ilgili birer örnek ve örnek ile ilgili a klamalar aada verilmitir.

A. Kaba Deerlendirme

a.

Okuma yazma becerileri deerlendirilirken Kaba Deerlendirme Formu'nda bamsz olarak yaplan beceriler (+), bamsz olarak yaplamayan beceriler (-) olarak iaretlenmelidir. A klama bölümüne ise deerlendirme srasndaki gözlemler yazlmaldr.

b.

Kaba Deerlendirme Formu'na kayt yaplrken bireyin tepkilerine müdahale edilmemeli ve yardmda bulunulmamaldr.

c.

Kaba deerlendirme sonucunda aile ile iş birliği yaplarak BEP hazrlanmaldr. . Kaba deerlendirme formunda tüm kazanmlara yer verilmelidir.

B.

öğretim öncesi Deerlendirme

a.

öğretim öncesi deerlendirme sonuçlar, Performans Kayt Tablosu'nda yer alan öğretim öncesi Deerlendirme sütununa iaretlenmelidir.

b.

Yaplan kaba deerlendirme sonucunda Okuma kurallarna uyar. kazanmnn yetersiz olduu ve bamsz olarak yaplamad varsaylarak bir örnek hazrlanmtr.

c.

öğretim öncesi deerlendirmede öncelikle ele alnan okuma kurallarna uyma becerisinin analizi yaplarak alt basamaklara ayrlmtr: 1.Ia uygun ekilde oturur. 2. Dik oturur. 3. Kitapla göz arasndaki mesafeyi ayarlar. . öğretim öncesi Deerlendirme sütununa kurallara uygun okuma becerisi ile ilgili iaretleme yaplrken her bir alt basamak için bireye yönerge verilerek yapp yapamadna baklr. Birey istenen beceriyi gerçekletirirse forma (+), gerçekletirmiyorsa (-) olarak iaretlenir.

C.

öğretim sürecini Deerlendirme

a.

öğretim sürecini deerlendirme sonuçlar, her ders saati sonunda Performans Kayt Tablosu'nda yer alan öğretim sürecini Deerlendirme sütununa iaretlenir.

b.

öğretim öncesi deerlendirme sonucunda bireyin Okuma kurallarna uyar. kazanmnn alt basamaklarndan bamsz olarak yapamadklar üzerinde öğretim yaplacaktr.

c.

Her ders saati öğretiminin sonunda bireyin becerinin hangi basamanda kald Performans Kayt Tablosunda yer alan öğretim sürecini Deerlendirme' bölümüne ilenir. Performans

Kayt Tablosu'nun sonunda yer alan Aile Bilgilendirme bölümüne, kurallara uygun okuma becerisinin hem öğretiminin hem de kalclnn salanabilmesi için evde yaplacak olan tekrarlar ile ilgili a klamalarda bulunulmutur. . öğretim süreci Deerlendirme sütununa kurallara uygun okuma becerisi ile ilgili iaretleme yaplrken her bir alt basamak için bireye yönerge verilir ve yapp yapamadna baklr. Birey istenen beceriyi gerçekletirirse ilgili sütuna (+), gerçekletiremiyorsa (-) olarak iaretleme yaplr.

. Son Deerlendirme

Okuma Yazma nde bulunan tüm kazanmlar için Performans Kayt Tablosu'nda öğretim süreci deerlendirme basamaklar gerçekletii (+ ya da B olarak iaretlendii) zaman farkl soru ve materyallerle ezbere yaplp yaplmadn deerlendirmek amacyla Son Deerlendirme Formu hazrlanmaldr.

D. öğretim Sonras Deerlendirme

a.

Bireyin gelişimi, öğretim sürecini deerlendirme sonuçlarna uygun olarak her ay sonunda Dönem Sonu Bireysel Performans Deerlendirme Formu'na ilenmitir.

b.

Dönem Sonu Bireysel Performans Deerlendirme Formu doldurulurken kazanmn öğretimine hangi ayda balanm ise ilgili sütuna, kazanm gerçekleti ise +, kazanm gerçeklemedi ise olarak iaretlenir. gerçeklemeyen kazanmn öğretimine bir sonraki ay içerisinde devam edilir, kazanm gerçekletiyse + konur.

c.

Dönem Sonu Bireysel Performans Deerlendirme Formu dönem sonunda uygulayclar tarafından bireyin tekrar deerlendirilmesi için veli aracl ile RAM'a günderilir. . ÖZEL Eğitim Deerlendirme Kurulunca önerilen süre sonunda birey için gerçekletirilmesi amaçlanan kazanmlardan gerçekletirilemeyen ya da öğretimi yaplamayan kazanmlarn gerekçeleri, ayrntl olarak (1. öğretime hi balanmad ise gerekçeleri 2. öğretime balanmolmasna ramen kazanm gerçekletirilemedi ise hangi alt basamakta kalnd) RAM Bilgilendirme BÖLÜM�nde a klanacaktr.