yaygın gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı, özbakım

ÖZBAKIM BECERİLERİ

N AMACI

�zbakm becerilerini gelitirebilme

KAZANIMLAR

Tuvalet ihtiyacn giderir.
apka karr.
apka giyer.
Atk karr.
Atk takar.
Eldiven karr.
Eldiven giyer.
Etek karr.
Etek giyer.
Pantolonunu karr.
Pantolonunu giyer.
Kazan karr.
Kazan giyer.
Elbise karr.
Elbise giyer.
Montunu karr.
Montunu giyer.
Ceketini karr.
Ceketini giyer.
Soket çorap karr.
Soket çorap giyer.
K�lotlu çorap karr.
Kilotlu çorap giyer.
Ayakkablarn karr.
Ayakkablarn giyer.
t t a�ar.
t t kapar.
Fermuar a�ar.
Fermuar kapar.
D me ��zer.
D me ilikler.
Kemer karr.
Kemer takar.
Sutyen karr.
Sutyen giyer.
Eliyle yiyecek yer.
Bardaktan sv içer.
Pipetle sv içer.
Kak kullanarak yemek yer.
�atal kullanarak yemek yer.
�atal ve b�a birlikte kullanarak yemek yer.
Ellerini ykar.
Ellerini kurular.
Y�z�n ykar.
Y�z�n kurular.
Burnunu mendille temizler.
Ayan ykar.
Ayan kurular.
Sa n tarar.
Dilerini fr�alar.
Trnan keser.
Sakal tra olur.
Ped deitirir.
Banyo yapar.
Vücut t�ylerini temizler.

N SÜRESİ

n süresi 1000 ders saatidir.

N UYGULANMASI LE LGL A�IKLAMALAR

1. Tuvalet Eğitimi, yemek yeme ve giyinme becerileri en temel �zbakm becerileridir. Bu becerileri el yüz ykama, di fr�alama, burun temizlii ve banyo yapma becerileri izler. Bu Sürekliliin sonunda trnak bakm, cilt bakm, kozmetik ürünlerin kullanm, sa bakm gelir. Ayrca günlük yaam ilerini yerine getirme yetenei �zbakmn niteliini etkiler. Birey görsel dikkat, hareketleri taklit, basit yönerge ve cümleleri anlama gibi temel bilişsel becerilerin bazlarn renmemise bu durumda �z bakm becerilerinin kazanlmasn geciktirir. �rnein sÖZEL ipu�larnn kullanm, eer birey sözcüklerin �ounu anlamyorsa mimiklerle birlikte söylenen tek kelimelik sözcüklerle snrlandrlabilir .

öğretimin bireyin gereksinim duyduu yer ve zamanlarda yaplmas daha fazla katılım salayacaktr. �rnein; di fr�alama becerisinin yemeklerden sonra �allmas ya da palto- karma giyme becerisinin okula geli gidi saatlerinde �allmas gibi. Temel giyinme becerileri �allrken uyarlanm giysiler seçilmelidir. �rnein; kazak giyme- karma becerisi �alrken bireye bir beden büyük gelen V yakal kazaklarla balanmal, daha sonra 0 yaka ve dik yaka kazaklara geçilmelidir. Kazan �n ve arkasn ayrt etmeyi kolaylatrmak için kazan �n ya da arkas renkli bir bantla iaretlenebilir. Dier kazanmlar için de benzer öğretim uyarlamalar yaplr (Varol, 2004).

ÖZELlikle tuvalet Eğitiminde; öncelikle g�nd�z kontrol olarak balanmal ve g�nd�z saatlerinde birey bir saat kuru kalyorsa Eğitim programna alnmaldr. Yemek yeme becerilerinin öğretiminde bireyin alerjik olduu ya da yememesi gereken besin maddeleri önceden renilip programa alnmamasna dikkat edilmelidir.

öğretim aamasndaki ara -gereçler ile deerlendirme aamasndaki ara�gereİlerin aynı olmamasna dikkat edilmelidir. Kazanmlarn seçilmesinde birey için öncelikli becerilerin belirlenmesi ve basitten zora doru bir sra izlenmesi gerekmektedir.
Ortam ve materyal düzenlenirken bireylerin özellikleri dikkate alnmaldr. �rnein;tuvalet becerisi �allacaksa bireyin bulunduu snfn tuvalete yakn snf olmal ya da tanabilir tuvalet kullanlmasna dikkat edilmelidir. Tuvalete oturduunda bireyin ayaklarnn d emeye demesi salanmaldr. Sifon zincirinin uzunluu, tuvalet kadnn yeri bireye göre ayarlamaldr.

�zbakm becerileri öğretiminde kullanlabilecek yöntem ve tekniklerden bazlarunlardr:

a) Beceri öğretim yöntemleri

leri Zincirleme Yöntemi
Tersine Zincirleme Yöntemi
tüm Beceri Yöntemi

b) Yanlsz öğretim yöntemleri

Sabit bekleme süreli öğretim yöntemi
Artan bekleme sureli öğretim yöntemi
Davran öncesi ipucu ve snama yöntemi
Davran öncesi ipucu ve silikletirme yöntemi
Aamal yardm yöntemi
Ezamanl ipucu öğretim yöntemi
Etkinlik �izelgeleriyle öğretim
pucu Sunma ve pu�larn Geri �ekmeyle öğretim

N �ER

A. K�� SEL BAKIM VE TEMZLK

El Ykama ve Kurulama
Y�z Ykama ve Kurulama
Burun Temizleme
Ayak Ykama ve Kurulama
Sa Tarama
Di Fr�alama
Trnak Kesme
Sakal Tra Olma
Ped Deitirme
Banyo Yapma
Tuvalet htiyacn Giderme
Vücut T�ylerini Temizleme

B. GYSLER �IKARMA VE GYNME

apka karma ve Giyme
Eldiven karma ve Giyme 110
Atk karma ve Giyme
çorap karma ve Giyme
Etek karma ve Giyme
Elbise karma ve Giyme
Pantolon karma ve Giyme
K�lotlu çorap karma ve Giyme
Sutyen Giyme ve karma
Ayakkab karma ve Giyme
Kazak karma ve Giyme
Ceket karma ve Giyme
Mont karma ve Giyme
t t A�ma ve Kapama
Fermuar A�ma ve Kapama
D me A�ma ve Kapama
Kemer A�ma ve Kapama

C. YEMEK YEME

Yemek Yemeye Hazrlk
Beslenme Ara Gereİlerini Kullanma

MODÜLDE ÖLÇME VE DEERLENDRME

Bu mod�lde ölçme ve deerlendirme süreci; kaba deerlendirme, öğretim öncesi deerlendirme, öğretim sürecini (ders saati) deerlendirme, son deerlendirme ve öğretim sonras (dönem sonu) deerlendirme aamalarndan olumaktadr. Bu aamalarn her biri ile ilgili birer örnek ve örnek ile ilgili a klamalar aada verilmitir.

A. Kaba Deerlendirme

a.: Birey ve ailesi için öncelikle retilmesi gereken becerilerin neler olduu, ailenin istei, bireyin zamannn büyük bir BÖLÜM�n ge�irdii ortamlarn ÖZELlii ve bireyin sahip olduu dier beceri ve kavramlarn neler olduu göz önünde tutularak saptanr. Bunu yapabilmek için öncelikle bireyin dil, bilişsel ve psikomotor alanlar içeren kaba deerlendirilmesinin yaplmas; �zbakm becerileri ile ilgili kontrol listelerinin uygulanmas, aile ile g�r �lmesi ve bireyin ev, okul ve yakn gelecekte içinde olacaortamlarn incelenmesi gereklidir. Bütün bunlarn sonucunda bireyin düzeyine uygun ve gereksinimi olan bir ya da birkaç �zbakm becerisi retilmek üzere belirlenebilir (Varol, 2004).
b.: �zbakm becerileri deerlendirilirken Kaba Deerlendirme Formu'nda bamsz olarak yaplan beceriler (+), bamsz olarak yaplamayan beceriler (-) olarak iaretlenmelidir. A klama bölümüne ise deerlendirme srasndaki gözlemler yazlmaldr.
c.: Kaba Deerlendirme Formu'na kayt yaplrken bireyin tepkilerine müdahale edilmemeli ve yardmda bulunulmamaldr. . Kaba deerlendirme sonucunda aile ile iş birliği yaplarak BEP hazrlanmaldr.
d.: Kaba deerlendirme formunda tüm kazanmlara yer verilmelidir.

A�IKLAMA:1. �izelgeyi ders saatleri içerisinde snf öğretmeni veya uygulayc dier zamanlarda bireyin ailesi takip edecektir.

Birey, büyük tuvaletini yaptnda"B", küçük tuvaletini yaptnda"K" harfi ile belirtini
Bireyin tuvaletini yaptzaman dakika olarak �izelgede verilen zaman aralklarna yazlabilir.

C . öğretim sürecini Deerlendirme
öğretim sürecini deerlendirme sonuçlar, her ders saati sonunda Performans Kayt Tablosu'nda yer alan öğretim sürecini Deerlendirme sütunlarna iaretlenir.
öğretim öncesi deerlendirme sonucuna göre bireyin bamsz olarak yapamad kazanmn (El ykar.) alt basamaklar üzerinde öğretim yaplacaktr.
Her ders saati öğretiminin sonunda bireyin becerinin hangi basamanda kald Performans Kayt Tablosunda yer alan öğretim sürecini Deerlendirme bölümüne ilenir.
Performans Kayt Tablosu'nun sonunda yer alan Aile Bilgilendirme bölümüne, eleme becerisinin hem öğretiminin hem de kalclnn salanabilmesi için evde yaplacak olan tekrarlar ile ilgili a klamalarda bulunulmutur.
öğretim süreci Deerlendirme sütununa eleme becerisi ile ilgili iaretleme yaplrken her bir alt basamak için bireye yönerge verilir ve yapp yapamadna baklr. Birey istenen beceriyi gerçekletirirse ilgili sütuna (+) , gerçekletiremiyorsa (-) olarak iaretleme yaplr.

. Son Deerlendirme

�zbakm becerileri nde bulunan tüm kazanmlar için Performans Kayt Tablosu'nda öğretim süreci deerlendirme basamaklar gerçekletii (+ ya da B olarak iaretlendii ) zaman farkl soru ve materyallerle ezbere yaplp yaplmadn deerlendirmek amacyla Son Deerlendirme Formu hazrlanmaldr.

D . RETM SONRASI DEERLENDRME
Bireyin gelişimi, öğretim sürecini deerlendirme sonuçlarna uygun olarak her ay sonunda Dönem Sonu Bireysel Performans Deerlendirme Formu'na ilenmitir.
Dönem Sonu Bireysel Performans Deerlendirme Formu doldurulurken kazanmn öğretimine hangi ay i�ersinde balanm ise ilgili sütuna, kazanm gerçekleti ise +, kazanm gerçeklemedi ise - olarak iaretlenir. gerçeklemeyen kazanmn öğretimine bir sonraki ay içerisinde devam edilir, kazanm gerçekletiyse + konur.
Dönem Sonu Bireysel Performans Deerlendirme Formu dönem sonunda uygulayclar tarafından bireyin tekrar deerlendirilmesi için veli aracl ile RAM'a günderilir.

. ÖZEL Eğitim Deerlendirme Kurulunca önerilen süre sonunda birey için gerçekletirilmesi amaçlanan kazanmlardan gerçekletirilemeyen ya da öğretimi yaplamayan kazanmlarn gerekçeleri, ayrntl olarak (1. öğretime hi balanmad ise gerekçeleri 2. öğretime balanmolmasna ramen kazanm gerçekletirilemedi ise hangi alt basamakta kalnd) RAM Bilgilendirme BÖLÜM�nde a klanacaktr.

Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı ÖZBAKIM Becerileri

TANI ÖZEL EĞİTİM VE REHABİLİTASYON MERKEZİ

A. K�� SEL BAKIM VE TEMZLK

B. GYSLER �IKARMA VE GYNME

C. YEMEK YEME