Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Destek Eğitim Programı SOSYAL BECERİLER

SOSYAL BECERLER

N AMACI

Sosyal becerileri gelitirebilme

KAZANIMLAR

1. göz konta kurar.
2. Adna tepki verir.
3. Basit selamlama, vedalama ifade ve eylemlerini kullanr.
4. Kendini tantr.
5. Deiiklikleri problem karmadan kabul eder.
6. Farkl mekandan kii �arr.
7. üçüncü kiiye bilgi aktarr.
8. Kiilere kar uygun davranlar sergiler.
9. Gruplara kar uygun davranlar sergiler.
10. Bakalarna yardm eder.
11. htiyaşlar için yardm ister.
12. htiyaşlar için sunulan yardm kabul eder.
13. Kiinin isteini kabul eder.
14. Kiinin isteini reddeder.
15. Tartma yaratan bir konu üzerinde uzlar.
16. Temel duygular ayrt eder.
17. Karsndaki kii/kiilerin ifade ettii duygulara uygun tepkiler verir.
18. Duygu ve d öncelerini kiiye ifade eder.
19. Olaylara ve durumlara ilikin gelien duygu ifadelerine yönelik neden-sonuç ilikisi kurar.
20. Ortama ve duruma uygun sosyal kurallara uyar.
21. Etkinliklere katlmaya istekli olur.
22. Verilen etkinlii tamamlar.
23. Etkinlik balatr.
24. Nezaket ifadelerini uygun yerde kullanr.
25. Bo/serbest zamann amaçl kullanr.
26. Gerektiinde eyalarn paylar.
27. Akran ile duygu, d önce ve bilgi paylamnda bulunur.

N SÜRESİ

n süresi 1000 ders saatidir.

N UYGULANMASIYLA LGL A�IKLAMALAR

1. Yaygn gelişimsel bozukluk tans alan bireylerde sosyal kurallar anlama, yorumlama, duruma göre yeniden düzenleyebilme ve bununla balantl olarak duygu ve d öncelerini anlamlandrp organize edebilme becerilerinde büyük ölçüde snrllklar gözlenmektedir. Sosyal gelişim alanna yönelik kazandrlmas amaçlanan beceriler bireyin gelişimsel düzeyi ve gereksinimleri dikkate alnarak saptanmaldr. Sosyal beceriler nde yer alan kazanmlar hiyerarik bir sra izlememektedir. Kazanmlar belirlenirken bireyin özellikleri ve ihtiyaçlar dikkate alnmaldr.
2. göz konta kurma ve sürdürme yaygn gelişimsel bozukluk tans alm bireyler için retilmesi gereken en temel beceridir. göz konta kurma becerisi �almasna öncelikle birey ve yetikin karlkl sandalyede otururken balanmaldr. Bu becerinin öğretim sürecinde göz konta kurma süresi kademeli olarak artrlmaldr. Beceri kazanldk�a genelleme için farkl ortam ve durumlar yaplandrlmaldr.
3. Yaygn gelişimsel bozukluk tans alan bireyler deiiklikleri kabullenmede zorlanrlar. Bireyin günlük programnda yer alan bir etkinliin yerinin deimesi ya da önceden beklenmeyen bir durum nedeniyle sürecin deimesi, kiilerin deimesi problem davranlarn kmasna neden olabilir. Bu amaçla deiikleri problem karmadan kabul etme öğretim sürecinde kiiler aras, etkinlikler aras, durumlar aras deiimleri kabullenmeye yönelik etkinlikler hazrlanmaldr.
4. Kiilere kar uygun davranlar sergileme becerisi öğretim süreci, önce tand kiilerle daha sonra tanmad kiilerle uygun iletiim kurma olarak aamalandrlmaldr. Kiinin bireye olan yaknl, meslei, ya, cinsiyeti, içinde bulunulan durum, mekan ve zaman gibi deikenler dikkate alnarak uygun davran biçimleri yaplandrlarak öğretim süreci düzenlenmelidir.
5. Gruplara kar uygun davranlar sergileme becerisi öğretim süreci de önce tand gruplarla daha sonra tanmad gruplarla uygun iletiim kurma olarak aamalandrlmaldr.
6. Yaygn gelişimsel bozukluu tans alan bireylerin bakalarnn duygularn anlama ve yordama konusunda spesifik (kendilerine özgü) snrllklar bulunmaktadr. Bu nedenle duygular tanma, anlama ve yordama �almalarna yer verilmelidir. Temel duygular tanma öğretim sürecinde fotoraf ya da Çizim kullanlarak temel duygular (mutlu, özgün, kzgn, korkmu) tanma �almalar yaplmaldr.
1. Olaylara ve durumlara ilikin gelien duygu ifadelerine yönelik neden-sonuç ilikisi kurma
2. ve ifade etme öğretim sürecinde �fke, beeni, korku vb. duygular ifade etme �almalaryaplmaldr.
7. Duruma bal temel duygular, olaylara bal olarak ortaya kan duygu durumlardr (araba kazas olmak üzere iken yaanan korku vb.). Duruma bal temel duygular tanma öğretim sürecinde, belirli bir durumu anlatan fotoraf veya Çizimler kullanlmaldr. Bireye durumu anlatan resimler gösterilerek (kİpek tarafından kovalanan çocuk resmi), resimdeki durum betimlenir. Bu duruma bal olarak resimdeki kiinin ne hissedecei sorulur (Duygu durumunu ifade eden soru: Kİpek kovaladnda çocuk ne hisseder?). Bireyden uygun duygu durumunu ifade eden resmi göstermesi ya da uygun duyguyu s�ylemesi beklenir.
8. stee bal temel duygular, kiilerin isteklerinin gerçekleip gerçeklememesine göre ortaya kan duygulardr. Bu aamada birey, isteklerinin gerçekleip gerçeklememesine bal olarak bir kiinin neden mutlu ya da özgün olduunu s�yler. öğretim sürecinde belirlenen kiinin isteklerinin gerçekletii ve gerçeklemedii durumlar anlatan fotoraflar ve Çizimler kullanlmaldr. öğretim sürecinde önce kiinin ne istediini anlatan resimlere, daha sonra ne olduunu anlatan resimlere yer verilmelidir. Daha sonra bireyle kiinin isteinin gerçekleip gerçeklemediine bal olarak hissedecei duyguyu s�yleme (mutlu/özgün) ya da gösterme etkinlikleri �allmaldr. �rnein, istek bildiren durumlar ifade eden resimlerden �yk oluturulur. Asl balk tutmak istiyor (istei anlatan resim), Asl balk tutuyor (durumu anlatan resim), Asl bal yakalaynca ne hissedecek (duygu ifade eden soru). Bireyin uygun duygu durumunu ifade eden resmi göstermesi ya da s�ylemesi beklenir.
9. Ortama ve duruma uygun sosyal kurallara uyma öğretim sürecinde öncelikle bireyin sklkla karlat ortam ve durumlardaki sosyal kurallardan balanmaldr. Beceri kazanldk�a genellenebilmesi için farkl ortam ve durumlarda mutlaka planlanmal ve �allmaldr.
10. Sosyal konularla ilgili hikaye dinleme ve sorular cevaplama öğretim sürecinde öncelikli olarak temel dinleme becerileri (dinlerken göz konta kurma, dinlerken ellerini ayaklarnhareket ettirmeme, konuann s�z�n kesmeme, karsndakinin s�z bittiinde konumaya balama, grup içinde dinlerken parmak kaldrarak s�z hakk alma becerileri) kazandrlmaldr. Temel dinleme becerileri öğretim sürecinde ilgili dinleme becerisine ait görsel destekler kullanlabilir. Temel dinleme becerileri kazandrldktan sonra sosyal konularla ilgili hikaye dinleme �allrken öncelikle birey için somut olan ve sklkla karlat durumlar basit ürünt�lerle anlatan sosyal hikayelerden balanmal ve aamalolarak ürüntİlerin says ve güçlük düzeyi artrlmaldr. Somut durumlardan soyut durumlara doru ge�i düzenlenmelidir.
11. Nezaket ifadelerini uygun yerde kullanma öğretim sürecinde l�tfen, özür dilerim, teekk�r ederim, rica ederim, eline salk, kolay gelsin, afiyet olsun, ho geldiniz, ge�mi olsun vb. ifadeler �allabilir. Bu ifadelerin öğretiminde görsel destek materyalleri, dramatizasyon, kullanlabilir.
12. Bo/serbest zamanlarn amaçl kullanma öğretim sürecinde tek bana amaçl kullanma (oyuncaklarla kendi kendine oynama, kitap, dergi kartrma, resim yapma, atk malzemelerle etkinlik yapma, hobileri ile ilgilenme) ve grupla amaçl kullanma (domino, piti, tavla, tombala vb.) becerileri ayr ayr �allmaldr.
13. Akranyla etkileime girme öğretim sürecinde, iletiim balatma, sürdürme, paylamda bulunma (akranna nesne gösterme, ilevini s�yleme, akrannn yapt motor becerileri ve sosyal tepkileri taklit etme gibi) becerileri �allmaldr.
14. Bir konu hakknda akranyla sohbet etme öğretim sürecine yaplandrlm sohbetlerle (belirli bir konu) balanmaldr. Balang�ta seçilen konular, somut olmal ve bireyin ilgi alanlarna göre düzenlenmelidir. öğretim sürecindeki sohbet konular; basitten karmaa, somuttan soyuta, ÖZELden genele doru geniletilmelidir. Yaplandrlm sohbet aamasndan sonra frsat öğretiminden yararlanlarak bireyin sohbet balatmas ve sohbeti sürdürmesi desteklenmelidir.
15. Sosyal becerilerin genelletirilmesi ve günlük hayatta da kullanlmas için bireye ev ortamnda da benzer �almalarn yaptrlmas salanmaldr.
16. Sosyal becerilerin öğretim sürecinde ses kayt cihaz, bilgisayar yazlmlar ve video kaydgibi materyaller kullanlabilir.
17. Sosyal becerilerinin öğretiminde kullanlabilecek yöntem ve tekniklerden bazlarunlardr:

• Doal Dil Yaklam Yöntemi
• Yaplandrlm Dil Yaklam Yöntemi
• Replikli Silikletirmeyle öğretim
• Sabit Bekleme süreli öğretim Yöntemi
• Artan Bekleme süreli öğretim Yöntemi
• Davran öncesi pucu ve Snama Yöntemi
• Davran öncesi pucu ve Silikletirme Yöntemi
• Aamal Yardmla öğretim Yöntemi
• E Zamanlpucu öğretim Yöntemi
• pucunun Giderek Azaltlmasyla öğretim Yöntemi
• Ayrk Denemelerle öğretim Yöntemi
• Akran öğretimi
• gözleyerek renme
• Video Modeliyle öğretim
• Rol Oynama Yöntemi
• gösteri Yöntemi
• Model Olma Yöntemi
• Bilisel süreç Yaklam
• Bilisel Sosyal renme Yöntemi
• Dorudan öğretim Yöntemi
• Drama
• birlik�i renme Yöntemi

N �ER

A. SOSYAL ETKLEM

B. AKRAN ETKLEMMODÜLDE ÖLÇME VE DEERLENDRME

Sosyal Beceriler nde ölçme ve deerlendirme süreci; kaba deerlendirme, öğretim öncesi deerlendirme, öğretim sürecini (ders saati) deerlendirme, son deerlendirme ve öğretim sonras (dönem sonu) deerlendirme aamalarndan olumaktadr. Bu aamalarn her biri ile ilgili birer örnek ve örnek ile ilgili a klamalar aada verilmitir.

A. Kaba Deerlendirme

a.

Sosyal beceriler kazanmlar deerlendirilirken Kaba Deerlendirme Formu'nda bamsz olarak yaplan beceriler (+), bamsz olarak yaplamayan beceriler (-) olarak iaretlenmelidir. A klama bölümüne ise deerlendirme srasndaki gözlemler yazlmaldr.

b.

Kaba Deerlendirme Formu'na kayt yaplrken bireyin tepkilerine müdahale edilmemeli ve yardmda bulunulmamaldr.

c.

Kaba deerlendirme sonucunda aile ile iş birliği yaplarak BEP hazrlanmaldr. . Kaba deerlendirme formunda tüm kazanmlara yer verilmelidir.

B.

öğretim öncesi Deerlendirme

a.

öğretim öncesi deerlendirme sonuçlar, Performans Kayt Tablosu'nda yer alan öğretim öncesi Deerlendirme sütununa iaretlenmelidir.

b.

Yaplan kaba deerlendirme sonucunda Basit selamlama ve vedalama ifade ve eylemlerini kullanr. kazanmnn yetersiz olduu ve bamsz olarak yaplamadvarsaylarak bir örnek hazrlanmtr.

c.

öğretim öncesi deerlendirmede öncelikle ele alnan basit selamlama, vedalama ifade ve eylemlerini kullanma becerisinin analizi yaplarak alt basamaklara ayrlmtr:

1. Karsndaki elini uzattnda ona uygun elini uzatr. 2. Karsndakinin elini tutar. 3. Karsndaki ile tokalama hareketini yapar. 4. Karsndakine elini uzatr. . öğretim öncesi Deerlendirme sütununa basit selamlama, vedalama ifade ve eylemlerini kullanma becerisi ile ilgili iaretleme yaplrken her bir alt basamak i�in bireye yönerge verilerek yapp yapamadna baklr. Birey istenen beceriyi gerçekletirirse forma (+), gerçekletirmiyorsa (-) olarak iaretlenir.

C. öğretim sürecini Deerlendirme

a.

öğretim sürecini deerlendirme sonuçlar, her ders saati sonunda Performans Kayt Tablosu'nda yer alan öğretim sürecini Deerlendirme sütununa iaretlenir.

b.

öğretim öncesi deerlendirme sonucuna göre bireyin bamsz olarak yapamadkazanmnn (Basit selamlama, vedalama ifade ve eylemlerini kullanr.) alt basamaklar üzerinde öğretim yaplacaktr.

c.

Her ders saati öğretiminin sonunda bireyin becerinin hangi basamanda kaldforma ilenir. Formun sonunda yer alan Aile Bilgilendirme bölümüne, Basit selamlama, vedalama ifade ve eylemlerini kullanr. kazanmnn hem öğretiminin hem de kalclnn salanabilmesi için baka ortamlarda yaplacak tekrarlar ile ilgili a klamalarda bulunulmutur.

. Performans Kayt Tablosu'nun sonunda yer alan Aile Bilgilendirme bölümüne, Basit selamlama, vedalama ifade ve eylemlerini kullanma becerisinin hem öğretiminin hem de kalclnn salanabilmesi için evde yaplacak tekrarlar ile ilgili a klamalarda bulunulmutur.

d. öğretim sürecini Deerlendirme sütununa Basit selamlama, vedalama ifade ve eylemlerini kullanma becerisi ile ilgili iaretleme yaplrken her bir alt basamak için bireye yönerge verilir ve yapp yapamadna baklr. Birey istenen beceriyi gerçekletirirse ilgili sütuna (+), gerçekletiremiyorsa (-) olarak iaretleme yaplr.

. Son Deerlendirme Sosyal Beceriler nde bulunan tüm kazanmlar için Performans Kayt Tablosu'nda öğretim sürecini deerlendirme basamaklar gerçekletii (+ ya da B olarak iaretlendii) zaman farkl soru ve materyallerle ezbere yaplp yaplmadndeerlendirmek amacyla Son Deerlendirme Formu hazrlanmaldr.

D. öğretim Sonras Deerlendirme

a.

Bireyin gelişimi, öğretim sürecini deerlendirme sonuçlarna uygun olarak her ay sonunda Dönem Sonu Bireysel Performans Deerlendirme Formu'na ilenmitir.

b.

Dönem Sonu Bireysel Performans Deerlendirme Formu doldurulurken kazanmn öğretimine hangi ayda balanm ise ilgili sütuna, kazanm gerçekleti ise +, kazanm gerçeklemedi ise - olarak iaretlenir. gerçeklemeyen kazanmn öğretimine bir sonraki ay içerisinde devam edilir, kazanm gerçekletiyse + konur.