Zihinsel Engelliler Özbakım Becerileri

Zihinsel Engelliler Özbakım Becerileri

Zihinsel Engelliler Destek Eğitim Programı Özbakım Becerileri Modülü

Özbakım Becerileri Programının Amacı

Özbakım becerilerini geliştirebilme

Özbakım Becerileri Programının Kazanımları

Ellerini yıkar. Yüzünü yıkar. Ellerini kurular. Yüzünü kurular. Burnunu mendille temizler. Ayağını yıkar. Ayağını kurular. Saçını yıkar. Saçını kurular. Saçını tarar. Banyo yapar. Dişlerini fırçalar. Tırnaklarını keser. Sakal tıraşı olur. Kulak Temizliği yapar.

Ped değiştirir. Tuvalet ihtiyacını giderir. şapka çıkarır. Bere çıkarır. Eldiven çıkarır. Atkı çıkarır. çorap çıkarır. Etek çıkarır. Pantolon çıkarır. Külotlu çorap çıkarır. Ayakkabı çıkarır. Ceket çıkarır. Kazak çıkarır. Gömlek çıkarır. şapka giyer. Bere giyer.

Boynuna atkı sarar. çorap giyer. Etek giyer. Pantolon giyer. Külotlu çorap giyer. Eldiven giyer. Kazak giyer. Gömlek giyer. Ceket giyer. Ayakkabı giyer. Fermuar açar. Düğme açar. Kemer çıkarır. Fermuar kapatır. Düğme ilikler. Kemer takar. Kaşık ve çatal kullanarak yemek yer.

Özbakım Becerileri Programının Süresi

Modül için öngörülen süre 240 ders saatidir.

Özbakım Becerileri Programının Uygulaması

Zihinsel yetersizliği olan bireylerin yaşamlarını sürdürebilmeleri için farklı ortamlarda Özbakım becerileri konusunda yaşama hazırlanmışalar gerekmektedir.”Özbakım Becerileri”yle bu bilgi ve becerilerin kazandırılması amaçlanmıştır. Özbakım becerileri, bireyin başkalarına bağımlı olmadan, gereksinimlerini karşılaması için gerekli olan becerileri içerir.

Özbakım becerilerini kazanıma; çocuğun motor, dil, zihin ve duygu gelişimine bağlı olduğu için öğretim çalışmalarında zihinsel yetersizliği olan bireylerin her gelişim alanı bir bütün olarak ele alınmalıdır. Özbakım becerilerinin kazandırılabilmesi için bireyin önceden gerçekleştirmesi gereken ön koşul becerileri vardır. Bunlar; büyük ve küçük kasların kullanımını gerektiren beceriler, el göz koordinasyonu, hareketleri
taklit etme, görsel dikkat, basit yönergeleri anlamadır.

Bu becerileri gerçekleştiren bireylerin Özbakım ve becerilerini öğrenmeleri daha kolay olacaktır. Bireylerin bu becerileri gerçekleştirme düzeylerini belirlemenin yanı sıra, öğretimi etkileyecek ön koşul becerilerin de değerlendirilmesi gerekir. Ayrıca, varsa bireyin başka yetersizlikleri (fiziksel, görsel vb. ) ile problem davranışları da dikkate alınmalı, buna göre planlama ve öğretim yapılmalıdır.

Özbakım becerilerinin öğretiminde; ileri zincirleme, tersine zincirleme ve tüm beceri yöntemleri kullanılmalıdır. Bu yöntemlerin ortak yönü; öğretimde yardım türlerinin kullanılması, yardım düzeyinin yavaş yavaş azaltılması sonunda bireyin davranışı bağımsız olarak yapabilmesi ve öğrendiklerini farklı ortamlarda uygulayabilmesidir.

Zihinsel yetersizliği olan bireylerin, kendiliklerinden çevreden bilgi edinebilme ve bilgiyi genelleyebilme süreçlerinde güçlükleri vardır. becerileri kazanmalarında daha fazla yönlendirilmeye, desteklenmeye, sürekli ve sistemli bir eğitime gereksinim duyarlar. Bu nedenle beceri kazandırma süreci; uzun süreli eğitim ve sık tekrar etmeyi gerektirir.

Özbakım becerilerinin öğretiminde; sözel ipucu, işaret ipucu, model olma ve fiziksel yardım ipuçları kullanılmalıdır.

Sözel ipucu, model olma ve fiziksel yardım ipuçları ile bunların her birinin kendi içindeki basamaklarıyla ilgili ipuçları geri çekilirken bireyin özellikleri dikkate alınmalı ve ipuçları sistematik bir şekilde ççekilmelidir.

Zihinsel yetersizliği olan bireyler normal gelişim gösteren bireylere oranla daha sık başarısızlıkla karşı karşıya kalmaktadırlar. Bu nedenle eğitimlerinde; onları başarılı kılacak öğretim yöntemleri seçilmelidir.

Bireyin başarılı olma girişimlerinin desteklenmesi ve pekiştirilmesinde, yeteneklerine ilişkin güvenlerinin artırılması, güdülenmelerinin yeterli ölçüde sağlanması gibi ögeler dikkate alınmalıdır. Böylece, bu bireylerin gerçekte başarabilecekleri düzeye ulaşmaları da sağlanmış olacaktır.

Çok basamaklı becerilerin öğretiminde beceri, alt işlem basmaklarına ayrılmalıdır. Bir beceriyi gerçekleştirebilmek için gerekli her bir bildirimin ayrıntılı olarak sıralanması gereklidir. Beceri basamakları belirlenirken bireysel farklılıklar (gelişim, yaşı, yetersizlikten etkilenme derecesi vb. ) göz önünde tutulmalıdır. Gerektiğinde materyal uyarlamasına gidilmelidir.

Kurumda kişisel bakım ve temizlik becerilerinden doğrudan öğretimi yapılamayacak olan; banyo yapma, sakal tıraşı dışındaki tuvalet becerileri, ped değiştirme becerilerinde ailenin aktif katılımının sağlanarak beceri öğretimi konusunda aileye eğitim ve gerektiğinde danışmanlık hizmeti verilmelidir.

Tuvalet becerisinin öğretiminde bireyin; tuvalete kendi kendine gidebilmesi, temel giyinme ve soyunma becerilerini öğrenmesi için gerekli el becerilerine sahip olması, yüz ifadesiyle, duruşuyla ve sözel olarak tuvalet gereksinimini ifade etmesi, ıslak ve kirli olmaktan hoşnutsuzluk duyması, en azından 5 dakika oturur durumda kalabilmesi, tuvalet becerisiyle ilgili basit emirleri anlaması, problem davranışının olmaması tuvalet becerisinin öğretimini büyük ölçüde kolaylaştıracaktır.

Tuvalet becerisi aile ile birlikte yürütülmeli, öncelikle kuruluk kaydı tutularak kuruluk süresi belirlenmeli ardından gündüz tuvalet kontrolü kazandırılmalıdır. Gündüz tuvalet kontrolü kazandırıldıktan sonra gece tuvalet kontrolüne geçilmelidir.

Tuvalet öğretiminde bireyin giydiği giysilerini kolayca çıkarıp giyebileceği türden olmasına, tuvaletin her birey için kullanışlı ve vücuduna uygun ölçülerde olmasına dikkat edilmelidir. Bunların dışında; tuvaletin türü, sifon zincirinin uzunluğu, tuvalet kağıdının yeri vb.leri bireylerin özelliklerine göre ayarlanmalıdır.

Giyinme becerilerinin öğretimi yapılırken her bir beceri ayrı ayrı çalışılmalıdır. Örneğin; pantolon, ayakkabı, gömlek, ceket giyme ve çıkarma becerileri; düğme ilikleme, fermuar kapatma, çıt çıt kapatma, ayakkabı bağcıklarını bağlama gibi becerilerden ayrı olarak ele alınmalıdır.

Giyinme becerilerinde her zaman çıkarma becerisinin öğretimi öncelikle yapılmalı daha sonra giyinme becerisi öğretilmelidir.

Öğretim ortamı, bireyin etkileşimde bulunduğu ve öğretme öğrenme etkinliklerinin meydana geldiği çevredir. Psikolojik, sosyal ve fiziksel boyutlarıvolan bu çevrenin, eğitim etkinliklerine uygun olarak düzenlenmesi gerekir.

Bazı Özbakım becerilerinin öğretiminde ( tırnak kesme, tuvalet becerisi gibi ) birden fazla öğretim yapmak gerekebilir.

Özbakım becerilerinin öğretimi gerekli araç ve gereçlerin bulunduğu (lavabo, mutfak araç gereçleri, kişisel temizlik malzemeleri, giysi dolapları gibi malzemelerin bulunduğu) ortamlarda gerçekleştirilmelidir.

Zihinsel yetersizliği olan bireyleri eğitim sürecinde sürekli değerlendirerek gereksinimlerine göre gerekli program değişikliklerine ve ortam düzenlemelerine gidilmelidir.

Zihinsel yetersizliği olan bireylerin Özbakım becerilerini evde ve diğer ortamlarda pekiştirmek amacıyla öğretim sürecinde ailenin çalışmalara katılımı sağlanmalı ve aile eğitim programı hazırlanmalıdır.

Bireyin yemek yeme becerilerini kazanabilmesi için birtakım ön koşul becerilere sahip olması gerekir. Bunlar; sandalyede oturduğunda dengesini sağlama, ağız fonksiyonlarını yerine getirme (emme, dil hareketleri, ısırma, ağız kapama, yutma), yemek yemeyle ilgili basit yönergeleri anlama, hareketleri taklit edebilme, nesneleri tutup bırakabilme, baş kontrolü ve el göz koordinasyonu vb. yeterliliklere sahip olmadır.

Bu ön koşul becerilere ne ölçüde sahip olduğu belirlendikten sonra ön koşul becerilerden başlayarak öncelikle hangi becerinin öğretileceğine karar verilmesi gerekmektedir.

Doğal ortamda yapılan öğretim daha kalıcı olduğu ve genellenebildiği için yemek yeme becerileri öğretiminin yemekhanede/mutfakta yapılması daha uygundur. Öğretimin daha etkili olabilmesi için yemek yeme becerilerinin öğretiminin bireyin uygun zamanlarında yapılmasına özen gösterilmelidir.

Yemek yeme becerilerinin öğretiminde kullanılacak masa ve sandalyenin, bireyin fiziksel özelliklerine uygun olmasına; kaşık, çatal, bardak vb. araçların büyüklüklerinin bireyin eline, ağzına uygun olmasına özen gösterilmelidir. Ayrıca bireyin başka yetersizlikleri varsa bu yetersizliklerin onun yemek yeme davranışını ne derece engellediği tespit edilerek öğretim plan hazırlanmalı, ortam ve araç-gereç düzenlemesi buna göre yapılmalıdır.

Özbakım Becerileri Programının Bölümleri

a. KİŞİSEL BAKIM VE TEMİZLİK

El Yıkama ve Kurulama
Yüz Yıkama ve Kurulama
Burun Temizleme
Ayak Yıkama ve Kurulama
Saç Yıkama ve Kurulama
Saç Tarama
Diş Fırçalama
Tırnak Kesme ve Bakım
Sakal Tıraşı Olma
Kulak Temizliği
Ped Değiştirme
Banyo Yapma
Tuvalet İhtiyacını Giderme

B. GİYSiLERİ ÇIKARMA VE GİYİNME

şapka / Bere çıkarma ve giyme
Eldiven çıkarma ve giyme
Atkı çıkarma ve giyme
Çorap çıkarma ve giyme
Etek çıkarma ve giyme
Pantolon çıkarma ve giyme
Külotlu çorap çıkarma ve giyme
Ayakkab çıkarma ve giyme
Gömlek çıkarma ve giyme
Kazak çıkarma ve giyme
Ceket çıkarma ve giyme
Çıt çıt Açma ve Kapama
Fermuar Açma ve Kapama
Düğme Açma ve Kapama
Kemer Açma ve Kapama

c. YEMEK YEME

Yemek Yemeye Hazırlık
Beslenme Araç Gereçlerini Kullanma
Yemek Yeme Kuralları
Yemek Sonrası Temizlik

Özbakım Becerileri Modülünde Ölçme ve Değerlendirme

Modülde Ölçme ve Değerlendirme süreci; kaba değerlendirme, öğretim öncesi değerlendirme, öğretim sürecini (ders saati) değerlendirme, son değerlendirme ve öğretim sonrası (dönem sonu) değerlendirme aşamalarından oluşmaktadır. Bu aşamalarla ilgili hazırlanan örnek formlara yönelik açıklamalar aşağıda verilmiştir.

Kaba değerlendirme

a. Kaba Değerlendirme Formu’nda Özbakım becerilerinin değerlendirilmesinden bağımsız olarak yapılan beceriler +, bağımsız olarak yapılamayan beceriler – olarak işaretlenmelidir. Açıklama Bölümünde ise değerlendirme sırasındaki gözlemler yazılmalıdır.

b. Kaba Değerlendirme Formu’na kayıt yapılırken bireyin tepkilerine müdahale edilmemeli ve bireye yardımda bulunulmamalıdır.

c. Kaba değerlendirme sonucunda aile ve öğretmen veya uygulayıcı iş birliği ile BEP hazırlanmalıdır.

Öğretim öncesi değerlendirme

a. Öğretim öncesi değerlendirme sonuçları, Performans Kayıt Tablosu’nda yer alan öğretim öncesi değerlendirme sütununa işaretlenmelidir.

b. Yapılan kaba değerlendirme sonucunda giysilerini çıkarma ve giyinme becerilerinden Düğme ilikler. kazanımının yetersiz olduğu ve bağımsız olarak yapılamadığı varsayılarak bir örnek hazırlanmıştır.

c. Öğretim öncesi değerlendirmede öncelikle ele alınan düğme ilikleme becerisinin analizi yapılarak alt basamaklara ayrılmıştır: 1.Düğmeyi tutar. 2. Diğer eliyle iliğin yanından tutar. 3. Düğmeyi ilikten geçirir. Öğretim öncesi değerlendirme sütununa düğme ilikleme becerisi ile ilgili işaretleme yapılırken her bir alt basamak için bireye yönerge verilir ve bireyin bunu yapıp yapamadığına bakılır. Her bir alt basamak için bağımsız olarak gerçekleştiriyor ise B, sözel ipucu ile gerçekleştiriyor ise si, model olma ile gerçekleştiriyor ise MO, fiziksel yardım ile gerçekleştiriyor ise FY yazılır.

Öğretim sürecini (Ders Saati) değerlendirme

a. Öğretim sürecini değerlendirme sonuçları, her ders saati sonunda Performans Kayıt Tablosu’nda yer alan öğretim sürecini değerlendirme sütununa işaretlenir.

B. Öğretim öncesi değerlendirme sonucunda bireye, düğme ilikleme kazanımının alt basamaklarından bağımsız olarak yapılamayacağı üzerine öğretim yapılacaktır.

c. Her ders saati öğretiminin sonunda bireyin becerinin hangi basamağında kaldığı öğretim sürecini değerlendirme sütununda bulunan ilgili satırlara işlenir.

Formun sonunda yer alan Aile Bilgilendirme Bölümünde, düğme ilikleme öğretimi kazanımının hem öğretilmesinin hem de kalıcılığının sağlanabilmesi için yapılacak tekrarlar ile ilgili açıklamalar da bulundurulacaktır.

Son değerlendirme

Örnek alınan kazanım düşme ilikleme becerisi olduğu için öğretim sürecinde yapmış olduğumuz son ders saati değerlendirmesi aynı zamanda bireyin bu kazanım için son değerlendirilmesi olacaktır. Bu nedenle ayrı bir form hazırlanmışamıştır.

Öğretim Sonrası (Dönem Sonu) değerlendirme

Bireyin gelişimi, öğretim sürecini değerlendirme sonuçlarına uygun olarak her ay sonunda Dönem Sonu Bireysel Performans Değerlendirme Formu’na işlenmiştir.

Özel eğitim Merkezimizde alanında uzman pedagog ve Özel eğitim öğretmenleriyle zihinsel engelli çocuk ve gençlerimize yönelik eğitim ve öğretim çalışmaları yapılmaktadır.

ZİHİNSEL ENGELLİLER DESTEK EĞİTİM PROGRAMI   ZİHİNSEL ENGELLİLER

EĞİTİM PROGRAMLARIMIZ      KÜTÜPHANE

ANA SAYFA       İLETİŞİM

Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezleri

Bu sitedeki tüm bilgiler sizleri aydınlatmak amaçlı olup tedavi niteliğinde değildir. Özel Tanı Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi yazılan yazılardan yola çıkarak uygulanan tedavilerdeki doğacak aksaklıklardan sorumlu tutulamaz. Bu sitenin tüm içeriği Tanı Özel Eğitim Merkezi tarafından hazırlanmıştır. İzinsiz kopyalanamaz, çoğaltıp dağıtılamaz ve yayınlanamaz. Tüm hakları saklıdır.

1 cevap

Trackbacks & Pingbacks

  1. […] Zihinsel Engelliler Özbakım Becerileri […]

Cevapla

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir