AİLE EĞİTİMİNİN PLANLANMASI VE AİLE İLE İŞ BİRLİĞİ
Zihinsel yetersizliği olan bireylerin farklı alanlardaki gelişimini hızlandıracak ortamların düzenlenmesinde ailenin rolü önemlidir. Bireylerin başarıları yalnızca okulda aldıkları eğitime bağlı olmayıp aldıkları destek eğitime ve ailelerin eğitime etkin katılımına bağlıdır. Zihinsel yetersizliği olan bireylerin ailelerinin eğitilmesi; anne babaların çocuklarını herkesten iyi tanımaları ve çocuğu ile daha fazla etkileşim içinde olması, birebir eğitim eksikliğini gidermesi, eğitim ortamında gerçekleştirilemeyecek konularda bireylerin eğitimini üstlenmelerini sağlama açısından önemlidir. Aile eğitim programlarında çocuk yetiştirme yaklaşımları ile çocuğun dil gelişimine, sosyal ve duygusal gelişimine katkıda bulunma, çocuğuna çeşitli davranış ve bağımsız yaşam becerilerini öğretmelerine ilişkin ailelere yeterlilikler kazandırılmalıdır. Aile eğitimi, çocukların okuldan ya da çevreden öğrendiklerinin kalıcı olmasını sağlamaktadır. Zihinsel yetersizliği olan bireylerin öğrenmelerinin kalıcı olması için sık tekrarların yapılması ve farklı ortamlardan yararlanılarak eğitim verilmesi gerektiği göz önüne alındığında, ailelerin eğitilmesinin sağlayacağı yararlar açıkça görülebilir. Ailelerin eğitilmesi, zihinsel yetersizliği olan çocuklarının eğitimine yönelik öğrenmiş oldukları her türlü bilgi ve beceriyi, çocuklarının yeni problemlerini de çözmede kullanmalarını sağlayacaktır.
Aile Eğitiminin Amaçları
Aile eğitiminin amaçları aşağıdaki gibi sıralanabilir: a) Ailenin, özürlü çocuğun kabulünü sağlamak b) Ailenin, haklarını ve sorumluluklarını anlamasını sağlamak c) Aile ile iş birliği yapmak ç) Ailenin çocuğu ile ilgili programları evde uygulamasını sağlamak d) Aileyi diğer kaynaklar hakkında bilgilendirmek Aile eğitimi aşağıdaki ilkeler dikkate alınarak uygulanmalıdır:
Aile eğitimi hizmetleri, her ailenin gereksinimleri ve tercihleri dikkate alınarak bireyselleştirilmelidir. Farklı aile hizmet türü ve düzey seçenekleri oluşturulmalıdır. Her ailenin ve her çocuğun güçlü yönleri vardır. Bu güçlü yönler ortaya çıkarılmaya çalışılmalıdır. Zihinsel yetersizliği olan bireylere yönelik eğitimlerde aile ile empati kurulup hizmet verildiğinde aile eğitimi daha verimli olur. Zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip aileler, çocukları hangi gelişim döneminde olursa olsun hizmete gereksinim duyarlar. Aile hizmetleri, özel eğitim sisteminin bir parçası olarak uzun süreli ve sistematik biçimde düzenlenmelidir.
Destek Eğitim Merkezlerinde Aile Eğitiminde Dikkat Edilecek Hususlar
Destek eğitim merkezlerinde, her türlü aile eğitimi programının planlanmasında ailenin ve bireyin gereksinimlerinin belirlenmesi öncelikle ele alınmalıdır. Aile eğitimi, bireylerin gereksinim duyduğu beceri ve davranışları öğretirken kullanacağı yöntemler konusunda bilgilendirmeyi içermelidir. Aile eğitim programları, ailelerle birlikte belirlenecek zaman dilimlerinde ve her yıl geliştirilerek yeniden uygulanmalıdır. Aile eğitim programları, gereksinimler dikkate alınarak bireysel ya da grup çalışması olarak planlanmalıdır. Aile eğitim programları, zihinsel yetersizliği olan bireyin anne babası, kardeşleri ve çocuğun bakımı ve eğitiminden sorumlu diğer bireylerin, koşullara göre birlikte ya da farklı eğitim programları içinde eğitilmeleri ve bilgilendirilmeleri sağlanarak sürdürülür. Aile eğitim programları, konferanslar, çalışma toplantıları, ev ödevleri, evdeki uygulamaların gruba aktarılması biçimlerinde yürütülebilir. Aile eğitim programları hem ev hem de kurumları kapsayacak şekilde düzenlenmelidir. Ev ziyaretleri ile engelli bireylerin yaşadığı ortam gözlenmeli ve hazırlanan ev programları ev ortamı da göz önüne alınarak oluşturulmalıdır. Bu programlar özel eğitim öğretmeni, rehber öğretmen, psikolog, çocuk gelişimi öğretmeni ve çocuğun eğitiminde yer alan diğer personelin iş birliği ile yürütülmelidir. Çocukların ve ailelerin karşılaşabileceği problemlerle ilgili konularda bilgi verilerek benzer problemleri aynı duyguları yaşayan ailelerin de yaşadığını görmeleri sağlanarak aileler arası iletişim kurulmasına yardımcı olunmalıdır. Daha önce aynı aşamadan geçmiş ailelerin birbirlerine destek olmaları sağlanmalıdır. Destek eğitim merkezlerine devam eden zihinsel yetersizliği olan bireylerin ağız diş sağlığı, bulaşıcı hastalıklar, süreğen hastalıklar vb. konularda ailelerin ve bireylerin yönlendirilmeleri ve takibi yapılmalıdır. Destek eğitim kurumlarında eğitimi verilemeyen ancak birey için önemli olan bazı kazanımlar konusunda aile eğitim programları düzenlenmelidir. Örneğin, Öz bakım Becerileri modülündeki kazanımlardan “Banyo yapar, saç yıkar vb.” kazanımların öğretiminin evde yapılması gereklidir. Bu kazanımların öğretiminin nasıl yapılacağı konusunda aileye eğitim verilmeli, hazırlanan eğitim programı evde bireye aile tarafından uygulanmalı, kontrol çizelgeleriyle takibi ve değerlendirmesi yapılmalıdır. |
