ZİHİNSEL ENGELLİLER DESTEK EĞİTİM PROGRAMI - BİLİŞSEL BECERİLERE HAZIRLIK

MODÜLÜN SÜRESİ
Bu modül için öngörülen süre 100 ders saatidir.

“Bilişsel Becerilere Hazırlık” modülü zihinsel yetersizliği olan bireylerin destek eğitimine başladıklarında öğrenmelerinin anlamlı ve kalıcı olmasını daha sonraki aşamalarda önerilecek olan modüllerdeki kazanımlar için bireyi hazırlamak amacıyla geliştirilmiştir.
Hazırlanan modül ağır ve orta düzeyde zihinsel yetersizliği olup daha önce özel eğitim hizmeti almamış veya akademik becerileri içeren modüllerden herhangi birisini alamayacak durumda olan bireyleri ve 36–72 ay grubunda yer alan zihinsel yetersizliği olan çocukları kapsamaktadır.
“Bilişsel Becerilere Hazırlık” modülünde yer alan becerilerin kazandırılması için dikkat, görsel, işitsel algı ve el göz koordinasyonunun geliştirilmesi gerekmektedir.
Dikkat, bir işi tam olarak yapabilmek için gereken süre içerisinde yapılması istenen davranışa odaklanabilmektir. Bireylerde dikkatin geliştirmesi ilginin çekilmesiyle gerçekleşir. Bireylerin yapılan iş üzerine ilgileri çekildikten sonra dikkatin işin devamı süresince canlı tutulması gerekmektedir. Bireyin ilgi, ihtiyaç ve yaş gelişimine uygun, dikkatini çekecek materyaller kullanılmalıdır.
Renk kavramı öğretilecekse ana renklerden başlanarak öğretim yapılmalıdır. Zihinsel yetersizliği olan birey, renk kavramını kazanırken verilen rengin olumlu ve olumsuz nitelikleri arasında ayrım yapması gerekir. Örneğin, “ kırmızı” kavramının olumsuz örnekleri kırmızı olmayan nesnelerle sunulur. Kırmızı bir kalem yanında sarı renkli bir kalem gösterilerek kavramın “Bu kırmızı.” , “Bu kırmızı değil.” şeklinde öğretimi yapılır.
Kavramın olumlu ve olumsuz örneklerinin karışık sunulması kavramı tamamlayan niteliklerin açıkça ortaya çıkmasını sağlamaktadır. Kavramın olumlu ve olumsuz örneklerini olabildiğince somutlaştırmak öğrenmeyi kolaylaştıracaktır. Örneğin, elle tutulabilen boncuk, fasulye vb. nesneler ile kırmızı kavramının öğretimi somutlaştırılabilir.
Karşıtlık (zıtlık) bildiren nesnelerin öğretimi yapılırken bu nesnelerin sunularak bireyin dokunması ve resimler aracılığıyla görmesi sağlanmalıdır. Örneğin, soğuk anlatılacaksa bireyin eline buz verilerek soğuğu hissetmesi sağlanmalıdır. Aynı şekilde temiz ve kirli anlatılırken de temiz ve kirli olan giysi, eşya vb. nesne veya nesne resimleri gösterilmelidir.
Her bir kazanımla ilgili çalışılırken kullanılan materyallerin çeşitli duyu organlarına hitap etmesine özen gösterilmelidir. Birden fazla duyu organına etki yapabilecek görsel ve işitsel materyaller (ses çıkaran, hikâye anlatan resim kartları vb.) kullanılabilir.
Dikkat kontrolünü artırmak için her bir etkinlikte kullanılacak materyaller sırayla bireye sunulmalıdır.
Öğretmen veya uygulayıcı oyun etkinliğine katılarak oyun kurallarına model olmalıdır. İlerleyen zamanlarda aşamalı olarak öğretmen veya uygulayıcı oyundan çekilmelidir. Sözel ipucu vererek kurallar hakkında uyarıda bulunmalıdır.
Boyama etkinlikleri esnasında bireyin ev ortamında bulunan nesne resimlerinin boyanması, çeşitli hayvan resimlerinin boyanması ve bireyin çizebiliyorsa kendisinin ortaya koyduğu resimleri boyama çalışmaları yaptırılmalıdır.
Yazma becerisini kazandırmak amacıyla öğretmen veya uygulayıcı, avuç içi ve parmaklarla serbest boyama, havada, suda ve kum havuzunda çeşitli yazma uygulamaları yaptırmalıdır.
Öğretim yapılan ortamda bireylerin oyuncaklar, eğitim araç-gereçleri vb. nesnelerin önce yarısını görebileceği sonra da saklanan nesnelerin tamamını bulabileceği oyunlar düzenlenmelidir.
Öğretmen veya uygulayıcı, ailelere hangi kazanımı çalıştıklarını, bu kazanımın ev ortamında nasıl desteklenmesi gerektiği konusunda bilgi vermelidir. Böylece yapılan eğitimin kalıcı olması için aile teşvik edilmiş olacaktır.

MODÜLÜN İÇERİĞİ
A. ALGI ÇALIŞMALARI
İşitsel Algı
Görsel Algı
B. YÖNERGE ÇALIŞMALARI
Tek Eylem
İki Eylem
Üç Eylem

C. BOYAMA ÇALIŞMALARI

1. Rastgele
2. Sınırlı

Ç. OYUN OYNAMA

1. Sıra Alma
2. Oyun İçinde Sorumluluk

D. EŞLEME ÇALIŞMALARI

1. Nesne
2. Resim
3. Ses

E. TAKLİT BECERİLERİ

1. Hareket
2. Ses

F. RENKLER

1. Ana Renkler
2. Ara Renkler

G. KARŞITLIK

1. Sıcak- Soğuk
2. Açık- Kapalı
3. Temiz- Kirli
4. Yumuşak-Sert

Ğ. NESNE BULMA ÇALIŞMALARI

1. Saklanan Nesne

MODÜLDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Modülde ölçme ve değerlendirme süreci; kaba değerlendirme, öğretim öncesi değerlendirme, öğretim sürecini (ders saati) değerlendirme, son değerlendirme ve öğretim sonrası (dönem sonu) değerlendirme aşamalarından oluşmaktadır. Bu aşamalarla ilgili hazırlanan örnek formlara yönelik açıklamalar aşağıda verilmiştir.

A. Kaba Değerlendirme

a. Kaba Değerlendirme Formu’nda “Bilişsel Becerilere Hazırlık” modülü kazanımlarının değerlendirilmesinde bağımsız olarak yapılan beceriler “+”, bağımsız olarak yapılamayan beceriler “-” olarak işaretlenmelidir. Açıklama bölümünde ise değerlendirme sırasındaki gözlemler yazılmalıdır.

b. Kaba Değerlendirme Formu’na kayıt yapılırken bireyin tepkilerine müdahale edilmemeli ve bireye yardımda bulunulmamalıdır.

c. Kaba değerlendirme sonucunda aile ile iş birliği yapılarak BEP hazırlanmalıdır.

B. Öğretim Öncesi Değerlendirme

a. Öğretim öncesi değerlendirme sonuçları, Performans Kayıt Tablosu’nda yer alan “Öğretim Öncesi Değerlendirme” sütununa işaretlenmelidir.

b. Yapılan kaba değerlendirme sonucunda “sesleri taklit etme” kazanımının yetersiz olduğu ve bağımsız olarak yapılamadığı varsayılarak bir örnek hazırlanmıştır.

c. Öğretim öncesi değerlendirmede öncelikle ele alınan “Sesleri taklit et.” kazanımı alt basamaklara ayrılmıştır: 1. Duyduğun insan sesini tekrar et. 2.Duyduğun hayvan sesini tekrar et. 3.Duyduğun taşıt sesini tekrar et.

ç. “Öğretim Öncesi Değerlendirme” sütununa “Sesleri taklit et.” ile ilgili işaretleme yapılırken her bir alt basamak için bireye yönerge verilir ve bireyin bunu yapıp yapamadığına bakılır. Yapabildikleri için “+”, yapamadıkları için “-” işaretlenecektir.

C. Öğretim Sürecini (Ders Saati) Değerlendirme

a. Öğretim sürecini değerlendirme sonuçları, her ders saati sonunda Performans Kayıt Tablosu’nda yer alan “Öğretim Sürecini Değerlendirme” sütununa işaretlenir.

b. Öğretim öncesi değerlendirme sonucunda birey “Sesleri taklit et.” kazanımının alt basamaklarından bağımsız olarak yapamadıkları üzerinde öğretim yapılacaktır.

c. Her ders saati öğretiminin sonunda bireyin becerinin hangi basamağında kaldığı Öğretim Sürecini Değerlendirme Formu’na işlenir.
ç. Performans kayıt tablosunun sonunda yer alan aile bilgilendirme bölümünde, “Sesleri taklit et.” kazanımının hem öğretilmesinin hem de kalıcılığının sağlanabilmesi için yapılacak tekrarlar ile ilgili açıklamalar da bulundurulacaktır.

Ç. Son Değerlendirme
a. Örnek Alınan kazanım “Sesleri taklit etme” becerisi olduğu için öğretim sürecinde yapmış olduğumuz son ders saati değerlendirmesi, aynı zamanda bireyin bu kazanım için son değerlendirilmesi olacaktır. Bu nedenle ayrı bir form hazırlanmamıştır.

b. Bilişsel becerilere hazırlık modülünde bulunan eşleme çalışmaları, renkler vb. ile ilgili kazanımlar için Performans Kayıt Tablosu’nda öğretim süreci değerlendirme basamakları gerçekleştiği ( “+” ya da “B” olarak işaretlendiği ) zaman farklı soru ve materyallerle ezbere yapılıp yapılmadığını değerlendirmek amacıyla Son Değerlendirme Formu hazırlanmalıdır.

c. Son değerlendirme sonucunda tüm alt basamaklar “+” ya da “B” olarak işaretlendiğinde kazanımın gerçekleştiği, “-” ya da “ Sİ, MO veya FY” işaretlendiğinde ise kazanımın gerçekleşmediği ve öğretimin tekrar edilmesi gerektiğine karar verilir.

D. Öğretim Sonrası (Dönem Sonu) Değerlendirme

a. Bireyin gelişimi, öğretim süreci değerlendirme sonuçlarına uygun olarak her ay sonunda Dönem Sonu Bireysel Performans Değerlendirme Formu’na işlenecektir.

b. Dönem Sonu Performans Değerlendirme Formu doldurulurken kazanıma hangi ayda başlanmış ise o ay ile ilgili sütuna, kazanım bir ay içinde gerçekleşti ise “+” olarak işaretlenir. Kazanım başlanıldığı aydan sonraki aylarda devam ediyorsa (kazanım gerçekleşmedi ise) “-” olarak işaretlenir. Kazanımın gerçekleştiği aya “+” konur.

c. Dönem sonunda öğretimi yapılamayan ve öğretimi tamamlanamayan kazanımlar “Dönem Sonu Bireysel Performans Değerlendirme Formu”na kaydedilecektir.
ç. Özel Eğitim Değerlendirme Kurulunca önerilen süre sonunda birey için gerçekleştirilmesi amaçlanan kazanımlardan; gerçekleştirilemeyen ya da öğretimi yapılamayan kazanımlar ayrıntılı olarak, öğretime hiç başlanmadı ise bunun gerekçeleri; öğretime başlanmış olmasına rağmen kazanım gerçekleştirilemedi ise hangi alt basamakta kalındığı “RAM Bilgilendirme Bölümü”nde açıklanacaktır.