�Z BAKIM Becerileri
N AMACI
�z bakım becerilerini geliştirebilme
KAZANIMLAR
Ellerini y�kar. Y�z�n y�kar. Ellerini kurular. Y�z�n kurular. Burnunu mendille temizler. Ayaş�n y�kar. Ayaş�n kurular. Sa��n y�kar. Sa��n kurular. Sa��n tarar. Banyo yapar. Dişlerini f�r�alar. T�rna��n keser. Sakal türa� olur. Kulak Temizliği yapar. Ped değiştirir. Tuvalet ihtiyacın giderir. �apka ��kar�r. Bere ��kar�r. Eldiven ��kar�r. Atk ��kar�r. çorap ��kar�r. Etek ��kar�r. Pantolon ��kar�r. K�lotlu çorap ��kar�r. Ayakkab ��kar�r. Ceket ��kar�r. Kazak ��kar�r. G�mlek ��kar�r. �apka giyer. Bere giyer. Boynuna atk sarar. çorap giyer. Etek giyer. Pantolon giyer. K�lotlu çorap giyer. Eldiven giyer. Kazak giyer. G�mlek giyer. Ceket giyer. Ayakkab giyer. ��t ��t a�ar. Fermuar a�ar. D��me a�ar. Kemer ��kar�r. ��t ��t kapatür. Fermuar kapatür. D��me ilikler. Kemer takar. Ka��k ve �atal kullanarak yemek yer.
N SÜRESİ
Modül için öngörülen süre 240 ders saatidir.
N UYGULANMASIYLA İLGİLİ AÇIKLAMALAR
- Zihinsel yetersizliği olan bireylerin yaşamlarını sürdürebilmeleri için farklı ortamlarda �z bakım becerileri konusunda yaşama hazırlanmalar gerekmektedir."�z Bak�m Becerileri" yle bu bilgi ve becerilerin kazandırılması amaçlanm��tür. �z bakım becerileri, bireyin başkalarına başıml olmadan, gereksinimlerini karşılamas için gerekli olan becerileri içerir.
- �z bakım becerilerini kazanma; çocuğun motor, dil, zihin ve duygu gelişimine bağlı olduğu için öğretim çalışmalarında zihinsel yetersizliği olan bireylerin her gelişim alanı bir Bütün olarak ele alınmalıdır. �z bakım becerilerinin kazandırılabilmesi için bireyin önceden gerçekleştirmesi gereken �n koşul becerileri vardır. Bunlar; büyük ve küçük kasların kullanımın gerektiren beceriler, el göz koordinasyonu, hareketleri
- taklit etme, görsel dikkat, basit yönergeleri anlamad�r. Bu becerileri gerçekleştiren bireylerin �z bakım ve becerilerini öğrenmeleri daha kolay olacaktır. Bireylerin bu becerileri gerçekleştirme düzeylerini belirlemenin yanı sıra, öğretimi etkileyecek �n koşul becerilerin de değerlendirilmesi gerekir. Ayrıca, varsa bireyin başka yetersizlikleri (fiziksel, görsel vb.) ile problem davranışları da dikkate al�nmal , buna göre planlama ve öğretim yapılmalıdır.
- �z bakım becerilerinin öğretiminde; ileri zincirleme, tersine zincirleme ve tüm beceri yöntemleri kullanılmalıdır. Bu yöntemlerin ortak y�n ; öğretimde yardım türlerinin kullanılması, yardım düzeyinin yavaş yavaş azalt�lmas sonunda bireyin davranış bağımsız olarak yapabilmesi ve öğrendiklerini farklı ortamlarda uygulayabilmesidir.
- Zihinsel yetersizliği olan bireylerin, kendiliklerinden çevreden bilgi edinebilme ve bilgiyi genelleyebilme süreçlerinde güçlükleri vardır. Becerileri kazanmalarında daha fazla y�nlendirilmeye, desteklenmeye, Sürekli ve sistemli bir Eğitime gereksinim duyarlar. Bu nedenle beceri kazandırma süreci; uzun süreli Eğitim ve s�k tekrar etmeyi gerektirir.
- �z bakım becerilerinin öğretiminde; sÖZEL ipucu,işaret ipucu, model olma ve fiziksel yardım ipu�lar kullanılmalıdır.
- SÖZEL ipucu, model olma ve fiziksel yardım ipu�lar ile bunların her birinin kendi içindeki basamaklarıyla ilgili ipu�lar geri �ekilirken bireyin özellikleri dikkate al�nmal ve ipu�lar sistematik bir şekilde �ekilmelidir.
- Zihinsel yetersizliği olan bireyler normal gelişim gösteren bireylere oranla daha s�k başarısızl�kla karşı karşıya kalmaktadırlar. Bu nedenle Eğitimlerinde; onları başarıl k�lacak öğretim yöntemleri seçilmelidir.
- Bireyin başarıl olma girişimlerinin desteklenmesi ve peki�tirilmesinde, yeteneklerine ilişkin güvenlerinin artürılması, g�d�lenmelerinin yeterli ölçüde sağlanması gibi �geler dikkate alınmalıdır. Böylece, bu bireylerin gerçekte ba�arabilecekleri düzeye ulaşmalar da sağlanmış olacaktır.
- çok basamakl becerilerin öğretiminde beceri alt işlem basmaklar�na ayrılmalıdır. Bir beceriyi gerçekleştirebilmek için gerekli her bir bildirimin ayrıntılı olarak sıralanması gereklidir. Beceri basamakları belirlenirken bireysel farklılıklar (gelişim, yaş, yetersizlikten etkilenme derecesi vb.) göz önünde tutulmalıdır. Gerektiçinde materyal uyarlamas�na gidilmelidir.
- Kurumda kişisel bakım ve temizlik becerilerinden doğrudan öğretimi yapılamayacak olan; banyo yapma, sakal türa� d���ndaki türa becerileri, ped değiştirme becerilerinde
- ailenin aktif katılımının sağlanarak beceri öğretimi konusunda aileye Eğitim vegerektiğinde danışmanlık hizmeti verilmelidir.
- Tuvalet becerisinin öğretiminde bireyin; tuvalete kendi kendine gidebilmesi, temel giyinme ve soyunma becerilerini öğrenmesi için gerekli el becerilerine sahip olması, yüz ifadesiyle, duruşuyla ve sÖZEL olarak tuvalet gereksinimini ifade etmesi, �slak ve kirli olmaktan ho�nutsuzluk duymas , en azından 5 dakika oturur durumda kalabilmesi, tuvalet becerisiyle ilgili basit emirleri anlamas , problem davranışın�n olmamas tuvalet becerisinin öğretimini büyük ölçüde kolayla�türacaktür.
- Tuvalet becerisi aile ile birlikte yürütülmeli, öncelikle kuruluk kayd tutularak kuruluk süresi belirlenmeli ardından g�nd�z tuvalet kontrol kazandırılmalıdır. G�nd�z tuvalet kontrol kazandırıld�ktan sonra gece tuvalet kontrolüne geçilmelidir.
- Tuvalet öğretiminde bireyin giydi�i giysilerin kolayca ��kar�p giyebilece�i türden olmasına, tuvaletin her birey içinkullanı�l ve v�cuduna uygun ölçülerde olmasına dikkat edilmelidir. Bunların d���nda; tuvaletin tür , sifon zincirinin uzunlu�u, tuvalet ka��d�n�n yeri vb.leri bireylerin özelliklerine göre ayarlanmalıdır.
- Giyinme becerilerinin öğretimi yapılırken her bir beceri ayrı ayrı çalışılmalıdır. örneğin; pantolon, ayakkab , g�mlek, ceket giyme ve ��karma becerileri; düşme ilikleme, fermuar kapatma, ��t ��t kapatma, ayakkab ba�c���n ba�lama gibi becerilerden ayrı olarak ele alınmalıdır. Giyinme becerilerinde her zaman ��karma becerisinin öğretimi öncelikle yapılmal daha sonra giyinme becerisi öğretilmelidir.
- öğretim ortamı, bireyin etkileşimde bulunduğu ve öğretme öğrenme etkinliklerinin meydana geldiğii çevredir. Psikolojik, sosyal ve fiziksel boyutlar olan bu çevrenin, Eğitim etkinliklerine uygun olarak düzenlenmesi gerekir.
- Bazı �z bakım becerilerinin öğretiminde ( türnak kesme, tuvalet beceresi gibi ) birden fazla öğretim yapmak gerekebilir.
- �z bakım becerilerinin öğretimi gerekli araç ve gereçlerin bulunduğu (lavabo, mutfak araç gereçleri, kişisel temizlik malzemeleri, beceri k�p , giysi dolaplar gibi malzemelerin bulunduğu) ortamlarda gerçekleştirilmelidir.
- Zihinsel yetersizliği olan bireyleri Eğitim sürecinde Sürekli değerlendirerek gereksinimlerine göre gerekli program değişikliklerine ve ortam düzenlemelerine gidilmelidir.
- Zihinsel yetersizliği olan bireylerin �z bakım becerilerini evde ve diğer ortamlarda peki�tirmek amacıyla öğretim sürecinde ailenin çalışmalara katılım sağlanmalı ve aile Eğitim Programı hazırlanmalıdır.
- Bireyin yemek yeme becerilerini kazanabilmesi için birtak�m �n koşul becerilere sahip olması gerekir. Bunlar; sandalyede oturdu�unda dengesini sağlama, a��z fonksiyonların yerine getirme (emme, dil hareketleri, �s�rma, a��z kapama, yutma), yemek yemeyle ilgili basit yönergeleri anlama, hareketleri taklit edebilme, nesneleri tutup bırakabilme, ba kontrol ve el göz koordinasyonu vb. yeterliliklere sahip olmad�r. Bu �n koşul becerilere ne ölçüde sahip olduğu belirlendikten sonra �n koşul becerilerden ba�layarak öncelikle hangi becerinin ��retilece�ine karar verilmesi gerekmektedir.
- Do�al ortamda yapılan öğretim daha kalıcı olduğu ve genellenebildi�i için yemek yeme becerileri öğretiminin yemekhanede/mutfakta yapılması daha uygundur. öğretimin daha etkili olabilmesi için yemek yeme becerilerinin öğretiminin bireyin ���n zamanlarında yapılmasına özen gösterilmelidir.
- Yemek yeme becerilerinin öğretiminde kullanılacak masa ve sandalyenin, bireyin fiziksel özelliklerine uygun olmasına; ka��k, �atal, bardak vb. araçların büyüklüklerinin bireyin eline, a�z�na uygun olmasına özen gösterilmelidir. Ayrıca bireyin başka yetersizlikleri varsa bu yetersizliklerin onun yemek yeme davranışın ne derece engellediği tespit edilerek öğretim plan hazırlanmalı, ortam ve araç gereç düzenlemesi buna göre yapılmalıdır.
N SÜRESİ
A. K���SEL BAKIM VE TEM�ZL�K
- El Y�kama ve Kurulama
- Y�z Y�kama ve Kurulama
- Burun Temizleme
- Ayak Y�kama ve Kurulama
- Sa Y�kama ve Kurulama
- Sa Tarama
- Di F�r�alama
- T�rnak Kesme ve Bak�m
- Sakal T�ra� Olma
- Kulak Temizliği
- Ped De�i�tirme
- Banyo Yapma
- Tuvalet �htiyac�n Giderme
B.G�YS�LER �IKARMA VE G�Y�NME
- �apka / Bere ��karma ve Giyme
- Eldiven ��karma ve Giyme
- Atk ��karma ve Giyme
- çorap ��karma ve Giyme
- Etek ��karma ve Giyme
- Pantolon ��karma ve Giyme
- K�lotlu çorap ��karma ve Giyme
- Ayakkab ��karma ve Giyme
- G�mlek ��karma ve Giyme
- Kazak ��karma ve Giyme
- Ceket ��karma ve Giyme
- ��t ��t A�ma ve Kapama
- Fermuar A�ma ve Kapama
- D��me A�ma ve Kapama
- Kemer A�ma ve Kapama
C. YEMEK YEME
- Yemek Yemeye Haz�rl�k
- Beslenme Ara Gereİlerini Kullanma
- Yemek Yeme Kurallar
- Yemek Sonras Temizlik
MODÜLDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Modülde ölçme ve Değerlendirme süreci; kaba Değerlendirme, öğretim öncesi Değerlendirme, öğretim sürecini (ders saati) Değerlendirme, son Değerlendirme ve öğretim sonrası (dönem sonu) Değerlendirme aşamalarından oluşmaktadır. Bu aşamalarla ilgili hazırlanan örnek formlara yönelik açıklamalar aşağıda verilmiştir.
A. Kaba Değerlendirme
- a.
- Kaba Değerlendirme Formu'nda �z bakım becerilerinin değerlendirilmesinde bağımsız olarak yapılan beceriler +, bağımsız olarak yapılamayan beceriler � olarakişaretlenmelidir. Açıklama BÖLÜM�nde ise Değerlendirme sırasındaki gözlemler yazılmalıdır.
- b.
- Kaba Değerlendirme Formu'na kayıt yapılırken bireyin tepkilerine müdahale edilmemeli ve bireye yardımda bulunulmamalıdır.
- c.
- Kaba Değerlendirme sonucunda aile ve öğretmen veya Uygulayıcı iş birliği ile BEP hazırlanmalıdır.
- B.
- öğretim öncesi Değerlendirme
- a.
- öğretim öncesi Değerlendirme sonuçlar , Performans kayıt Tablosu'nda yer alan öğretim öncesi Değerlendirme sütununaişaretlenmelidir.
- b.
- yapılan kaba Değerlendirme sonucunda giysilerini ��karma ve giyinme becerilerinden D��me ilikler. kazanımının yetersiz olduğu ve bağımsız olarak yapılamadığı varsayılarak bir örnek hazırlanmıştır.
- c.
- öğretim öncesi Değerlendirmede öncelikle ele alınan düşme ilikleme becerisinin analizi yapılarak alt basamaklara ayrılmıştır: 1.D��meyi tutar. 2. diğer eliyle iliçin yanından tutar. 3. D��meyi ilikten geçirir.
. öğretim öncesi Değerlendirme sütununa düşme ilikleme becerisi ile ilgiliişaretleme yapılırken her bir alt basamak için bireye yönerge verilir ve bireyin bunu yapıp yapamadışına bakılır. Her bir alt basamak için bağımsız olarak gerçekleştiriyor ise B, sÖZEL ipucu ile gerçekleştiriyor ise S , model olma ile gerçekleştiriyor ise MO, fiziksel yardım ile gerçekleştiriyor ise FY yazılır.
C. öğretim sürecini (Ders Saati) Değerlendirme
- a. öğretim sürecini Değerlendirme sonuçlar , her ders saati sonunda Performans kayıt Tablosu'nda yer alan öğretim sürecini Değerlendirme sütununaişaretlenir.
- b. öğretim öncesi Değerlendirme sonucunda bireye, düşme ilikleme kazanımının alt basamaklarından bağımsız olarak yapılamayaca� üzerine öğretim yapılacaktır.
- c. Her ders saati öğretiminin sonunda bireyin becerinin hangi basamağında kaldığı öğretim sürecini Değerlendirme sütununda bulunan ilgili satürlara işlenir.
. Formun sonunda yer alan Aile Bilgilendirme BÖLÜM�nde, düşme ilikleme öğretimi kazanımının hem öğretilmesinin hem de kalıcılığının sağlanabilmesi için yapılacak tekrarlar ile ilgili açıklamalar da bulundurulacaktür.
. Son Değerlendirme
a. örnek alınan kazanım düşme ilikleme becerisi olduğu için öğretim sürecinde yapmı olduğumuz son ders saati Değerlendirmesi aynı zamanda bireyin bu kazanım için son değerlendirilmesi olacaktır. Bu nedenle ayrı bir form hazırlanmam��tür.
D.öğretim Sonras (Dönem Sonu) Değerlendirme
a. Bireyin gelişimi, öğretim sürecini Değerlendirme sonuçlarına uygun olarak her ay sonunda Dönem Sonu Bireysel Performans Değerlendirme Formu'na i�lenmi�tir. |
