TOPLUMSAL YAŞAM BECERİLERİ MODÜLÜ
MODÜLÜN AMACI
Toplumsal yaşam becerilerini kazanabilme
KAZANIMLAR
- Günlük işlerin gerektirdiği farklı durumlara uygun söz kalıplarını kullanır.
- Gerektirdiğinde reddetme davranışı gösterir.
- Karşısındaki kişilerin ifade ettiği duygulara uygun tepki verir.
- İletişimde bulunduğu kişilere karşı hoşgörülü ve anlayışlı olmaya dikkat eder.
- Bilgi almak için sorular sorar.
- Serbest zamanını ilgileri doğrultusunda değerlendirir.
- Sinema, tiyatro gibi yerlerde uyulması gereken kurallara uyar.
- Lokantada uyulması gereken kurallara uyar.
- Alışveriş yapılan yerlerde uyulması gereken kurallara uyar.
- Toplu taşıma araçlarında uyulması gereken kurallara uyar.
- Okul servisinde uyulması gereken kurallara uyar.
- Gezi çantası hazırlar.
- Gezi öncesi evde alınması gereken önlemleri belirtir.
- Başlıca meslekleri tanır.
- Para yerine geçen belgeleri kullanıldığı yerlere göre tanır.
- Aylık kişisel bütçe hazırlar.
- Tasarruf yapmanın yararlarını açıklar.
- Otomatik vezne makinesinden (ATM) para çeker.
- Fatura yatırır.
- Alışveriş yapılan yerleri ayırt eder.
- Alışveriş yapar.
- Tüketici haklarını açıklar.
MODÜLÜN SÜRESİ
Modül için öngörülen süre 100 ders saatidir.
MODÜLÜN UYGULANMASIYLA İLGİLİ AÇIKLAMALAR
- Zihinsel yetersizliği olan bireylerin eğitimlerinin temel amacı, bu bireylerin yaşamlarını bağımsız olarak devam ettirebilmeleri için gerekli olan becerileri kazandırmaktır. “Toplumsal Yaşam Becerileri” modülü zihinsel yetersizliği olanlara, okul öncesi dönemden başlayarak güvenli ve bağımsız yaşam becerileri kazandırmayı amaçlamaktadır.
- Zihinsel yetersizliği olan bireylerin başkalarına bağımlı olmadan yaşamlarını sürdürmeleri, kendi kendilerine yeterli duruma gelmeleri ve toplumla bütünleşmeleri amaçlanmaktadır. Bu amaca ulaşılması, bireyin bireysel farklılıkları ile yapabildikleri dikkate alınarak eğitim gereksinimlerinin belirlenmesi ve gereksinimlerine uygun eğitim ortamlarının sunulmasıyla mümkün olabilmektedir.
- Zihinsel yetersizliği olan bireylerin eğitim gereksinimleri onların bazı özelliklerine göre farklılaşabilmektedir. Zihinsel öğrenme yetersizliği olan bireyler homojen bir grup olmadığından çeşitli özelliklerine bağlı olarak kendi içlerinde önemli bireysel farklılıklar göstermektedirler. Bu farklılıklar, onların toplum yaşamına hazırlanmalarında gerekli olan birçok beceriyi öğrenmede başkalarının yardımına daha fazla gereksinim duymalarına yol açabilmektedir. Özellikle, diğer bireylerin kendi başlarına ya da çok az yardımla öğrendikleri birçok beceriyi zihinsel öğrenme yetersizliği olan bireyler, kendi başlarına öğrenmede ya da az bir yardımla üstesinden gelmede güçlük çekebilmektedirler. Dolayısıyla zihinsel yetersizliği olan bireyler bağımsız yaşam becerileri kazanmada destek eğitimine ihtiyaç duymaktadırlar.
- Zihinsel yetersizliği olan bireylerin toplumsal yaşam becerilerinin evde ve diğer ortamlarda pekiştirilmesi amacıyla öğretim sürecinde ailelerin çalışmalara katılmaları sağlanmalı ve aile eğitim programı hazırlanmalıdır.
- İletişim becerileri zihinsel yetersizliği olan bireylere kazandırılırken bireysel eğitimin yanı sıra grup eğitimi de yapılmalıdır. Bu konuda yapılacak eğitimlerde önceden ekinlikler hazırlanmalıdır. İletişim becerilerinin kazandırılmasında zihinsel öğrenme yetersizliği olan bireylerin toplumla beraber olduğu zamanlarda ailelerin katkısı da çok önemlidir. Bu nedenle aile eğitimlerinde ailelere zihinsel yetersizliği olan bireylere iletişim becerilerinin kazandırılması için yapmaları gerekenler detaylı olarak anlatılmalıdır.
- İletişim becerilerini kazandırmada oyun, zihinsel yetersizliği olan bireylerin eğitimi açısından önemlidir. Oyun sırasında zihinsel yetersizliği olan bireyler gözlenip oyun içindeki ve oyuna karşı davranışlarından bireysel özelliklerinin nasıl olduğu konusunda fikir edinilebilinir. Zihinsel yetersizliği olan bireylerin gösterdiği problem davranışların-saldırganlık gibi-oyun etkinlikleri içerisinde düzeltilme olanağı ve bu davranış problemlerini uygun şekilde azaltma veya ortadan kaldırma olanağı bulunabilir. Öğretmen veya uygulayıcı, anne baba ve uzmanların iş birliğinde bulunması bireyin olumlu davranışlarının artırılmasını veya olumsuz davranışlarının azaltılmasını sağlar. Bu nedenle toplumsal iletişim becerilerini kazandırmada oyun etkinliklerine de yer verilmelidir. Ancak buradan davranış değiştirme süreci sadece oyun ve etkinliklerle sürdürülür gibi bir anlam çıkarılmaması gerekmektedir. Çünkü davranış sağaltımı kendine özgü yöntem ve teknikleri olan önemli bir süreci kapsamaktadır.
- İletişim becerileri içerisinde yer alan “günlük durumlarda söz kalıpları” konusunda bireylere günlük işlerin gerektirdiği bazı söz kalıplarını farklı durumlara uygun olarak nasıl kullanacakları öğretilmelidir. Örneğin; birey hata yaptığında özür dilemeli, kendisine yapılan yardımlar karşılığında teşekkür etmeli, herhangi bir şey isteyeceği zaman rica etmelidir. Buna yönelik grup etkinlikleri yapılmalıdır.
- Toplum yaşamındaki kuralların öğretiminde, zihinsel yetersizliği olan bireyler sık sık sinema, tiyatro, lokanta, alışveriş merkezi gibi yerlere götürülmeli, toplu taşıma araçlarına bindirilmeli ve buralarda nasıl davranması gerektiği uygulamalı olarak öğretilmelidir. Bu konuda da aile eğitimine gidilmeli, öğretilen beceriler kişisel yaşantısında da devam ettirilmelidir.
- Zihinsel yetersizliği olan bireylerin bağımsız yaşamlarını sürdürmelerinde para kullanımı çok önemli ve gerekli bir beceridir. Bu becerilerin doğal ortamlarda kazandırılması gerekmektedir. Bu nedenle destek eğitiminden yararlanan bireyleri alışveriş merkezlerine, pazarlara, marketlere vb. yerlere götürerek para kullanmaları sağlanmalıdır.
- “Bilinçli Tüketicilik” başlığı altında “para yerine geçen belgeler” konusu öğretilirken bireylere bu belgeleri kullanabilecekleri ortamlar sağlanmalıdır. Belgeler kredi kartı, hediye çeki vb. olabileceği gibi otobüse, metroya binildiğinde kullanılan bilet, kart vb. de olabilir. Örneğin, alışveriş merkezine (mağaza, market gibi) götürülerek kredi kartı kullandırılabilir. Bu konuda aileyle iş birliği çok önemlidir. Ailenin de bireyi bu
- belgeleri kullanabileceği yerlere (otobüs, market vb.) götürmesi istenmelidir. Kredi kartının kullanımı esnasında gereken güvenlik tedbirleri de önemle açıklanmalıdır.
- Zihinsel yetersizliği olan bireylere parayı nasıl kullanılacağının yanında, tasarruf yapma, bütçe yapma gibi becerilerin de kazandırılması gerekmektedir. Çünkü bireylerin değişik ortamlarda yaşamlarını sürdürebilmeleri için ciddi olarak hazırlanmaları gerekir. Bu bireylerin aile üyesi, işçi, serbest zaman etkinliklerine katılımcı olma, tüketicilik ve vatandaşlık gibi toplumsal rolleri üstlenebilmeleri için tam bağımsızlık kazanmaları önemlidir. Bu nedenlerle zihinsel yetersizliği olan bireylere bütçe yapma ve tasarruf yapma becerileri öğretilmelidir. Bunun için bireylerin ailelerinden bireye bir ayda kullanacakları miktarda para vermeleri istenmelidir. Bireylere bu parayı nasıl kullanacaklarını, nasıl tasarruf yapabileceklerini belirten bütçeler hazırlatılmalıdır.
- Banka işlemleri ile ilgili becerilerin öğretiminde de zihinsel yetersizliği olan bireylere uygulama imkânı sağlanmalıdır. Bireyler bankaya götürülmeli, kredi kartı kullandırılmalı ve ATM’den para çekmelerine yönelik uygulamalar yaptırılmalıdır.
- Eğitim ortamı, çocuğun etkileşimde bulunduğu ve öğretme öğrenme etkinliklerinin meydana geldiği çevredir. Psikolojik, sosyal ve fiziksel boyutları olan bu çevrenin, eğitim etkinliklerine uygun olarak düzenlenmesi gerekir.
- Zihinsel yetersizliği olan bireyler heterojen bir grup olmaları nedeniyle, eğitici bu becerilerin kazandırılmasında programda yer alan yöntem ve teknikler dışında, bireylerin performanslarını dikkate alarak farklı teknikler de kullanabilir.
- Karmaşık, çok basamaklı becerilerin öğretilmesi kolay alt beceri basamaklarına (işlem basamaklarına) ayrılmalıdır. Bir kazanımı (beceriyi) gerçekleştirebilmek için gerekli her bir davranışın ayrıntılı ve mantıklı olarak sıralanması ya da davranış zincirinin betimlenmesi gereklidir. Becerilerin basamakları belirlenirken bireysel farklılıklar (gelişim, yaş, yetersizlikten etkilenme derecesi) göz önünde tutulmalıdır.
- Zihinsel yetersizliği bulunan bireylerin eğitim öğretimlerinde; onlara uygun öğretim yöntemlerinin seçilmesi, başarısızlık duygusunu yaşamayacakları ya da en az yaşayacakları ortamların hazırlanması, başarılı olma girişimlerinin desteklenmesi ve pekiştirilmesi, yeteneklerine ilişkin güvenlerinin artırılması, güdülenmelerinin yeterli ölçüde sağlanması gibi ögeler dikkate alınmalıdır. Böylece, bu bireylerin gerçekte başarabilecekleri düzeye ulaşmaları da sağlanmış olacaktır.
- Zihinsel yetersizliği olan bireyleri eğitim sürecinde sürekli değerlendirerek gereksinimlerine göre gerekli program değişikliklerine ve ortam düzenlemelerine gidilmelidir.
MODÜLÜN İÇERİĞİ
A. İLETİŞİM BECERİLERİ
- Günlük Yaşantılarda Söz Kalıpları
- Duygulara Uygun Tepki
- Hoşgörü ve Anlayış
- Sorular Sorma
- Serbest Zaman Etkinlikleri
B. TOPLUM YAŞAMINDAKİ KURALLAR
- Sinemada, Tiyatroda Uyulması Gereken Kurallar
- Lokantada Uyulması Gereken Kurallar
- Alışveriş Yapılan Yerlerde Uyulması Gereken Kurallar
- Toplu Taşıma Araçlarında Uyulması Gereken Kurallar
- Okul Servisinde Uyulması Gereken Kurallar
C. YOLCULUK YAPMA
- Yolculuk Hazırlığı
- Yolculuk Öncesi Alınması Gereken Tedbirler
Ç. MESLEKLERİ TANIYALIM
D. BİLİNÇLİ TÜKETİCİLİK
- Para Yerine Geçen Belgeler
- Kişisel Bütçe Hazırlama
- Tasarruf Yapma
- Otomatik Vezne Makinesinden (ATM) Para Çekme
- Fatura Yatırma
- Alışveriş
- Tüketici Hakları
MODÜLDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Modülde ölçme ve değerlendirme süreci; kaba değerlendirme, öğretim öncesi değerlendirme, öğretim sürecini (ders saati) değerlendirme, son değerlendirme ve öğretim sonrası (dönem sonu) değerlendirme aşamalarından oluşmaktadır. Bu aşamalarla ilgili hazırlanan örnek formlara yönelik açıklamalar aşağıda verilmiştir.
A. Kaba Değerlendirme
- a.
- Toplumsal yaşam becerileri değerlendirilirken Kaba Değerlendirme Formu’nda bağımsız olarak yapılan beceriler “+”, bağımsız olarak yapılamayan beceriler “-” olarak işaretlenmelidir. “Açıklama bölümüne” ise değerlendirme sırasındaki gözlemler yazılmalıdır.
- b.
- Kaba Değerlendirme Formu’na kayıt yapılırken bireyin tepkilerine müdahale edilmemeli ve bireye yardımda bulunulmamalıdır.
- c.
- Kaba değerlendirme sonucunda aile ile öğretmen veya uygulayıcı iş birliği yaparak BEP hazırlanmalıdır.
ç. Kaba değerlendirmeye başlamadan önce zihinsel yetersizliği olan birey ile aile bu değerlendirmenin hangi amaçla ve ne için yapıldığı konusunda bilgilendirilmelidir. Böylece değerlendirmeye başlamadan önce ailenin görüşleri alınmış, bireyin yapılacak olan uygulamaya ilişkin tereddütleri giderilmiş olacaktır.
B. Öğretim Öncesi Değerlendirme
- a.
- Öğretim öncesi değerlendirmeye başlamadan önce bireyin fiziksel ihtiyaçları (yemek, tuvalet vb.) mutlaka giderilmelidir.
- b.
- Öğretim öncesi değerlendirmede öncelikle çalışılacak aşamanın analizi yapılmalıdır (Çalışılacak kazanımın alt basamakları belirlenmelidir.).
- c.
- Öğretim öncesi değerlendirme sonuçları, Performans Kayıt Tablosu’nda yer alan “Öğretim Öncesi Değerlendirme” sütununa işaretlenmelidir.
ç. Yapılan kaba değerlendirme sonucunda “Sinema, tiyatro gibi yerlerde uyulması gereken kurallara uyar.” kazanımının yetersiz olduğu ve bağımsız olarak yapılamadığı varsayılarak bir örnek hazırlanmıştır.
- d.
- Öğretim öncesi değerlendirmede öncelikle ele alınan “Sinemada uyulması gereken kurallara uyar.” kazanımı alt basamaklara ayrılmıştır: 1.Gişeden bilet alır. 2.Girerken görevli kişiye biletini verir. 3. Biletteki numarada belirtilen koltuğa oturur. 4. Gösteri sırasında sessiz olur. 5. İhtiyaçlarını gidermek için ara verilmesini bekler. 6. Gösteri bittikten sonra başkalarını rahatsız etmeden salondan çıkar.
- e.
- “Öğretim Öncesi Değerlendirme” sütununa sinemada uyulması gereken kurallar ile ilgili işaretleme yapılırken her bir alt basamak için bireye yönerge verilir ve yapıp yapamadığına bakılır. Her bir alt basamak için bağımsız olarak gerçekleştiriyor ise B, sözel ipucu ile gerçekleştiriyor ise Sİ, model olma ile gerçekleştiriyor ise MO, fiziksel yardım ile gerçekleştiriyor ise FY yazılır.
- C.
- Öğretim Sürecini ( Ders Saati) Değerlendirme
- a.
- Öğretim sürecini değerlendirme sonuçları, her ders saati sonunda Performans Kayıt Tablosu’nda yer alan “Öğretim Sürecini Değerlendirme” sütununa işaretlenir. Her ders saatinde, alt basamaklar için bağımsız olarak gerçekleştiriyor ise B, sözel ipucu ile gerçekleştiriyor ise Sİ, model olma ile gerçekleştiriyor ise MO, fiziksel yardım ile gerçekleştiriyor ise FY sütununa (X) işareti konur.
- b.
- Öğretim öncesi değerlendirme sonucunda bireye “sinemada uyulması gereken kurallar” kazanımının alt basamaklarından bağımsız olarak yapamadıkları üzerinde öğretim yapılacaktır.
- c.
- Her ders saati öğretiminin sonunda bireyin becerinin hangi basamağında kaldığı “Öğretim Sürecini Değerlendirme” sütununda bulunan ilgili satırlara işlenir.
ç. Performans Kayıt Tablosunun sonunda yer alan Aile Bilgilendirme Bölümünde “sinemada uyulması gereken kurallar” kazanımının hem öğretilmesinin hem de kalıcılığının sağlanabilmesi için yapılacak tekrarlar ile ilgili açıklamalar da bulundurulacaktır.
Ç. Son Değerlendirme
- a.
- Örnek alınan kazanım “sinema, tiyatro gibi yerlerde uyulması gereken kurallar” olduğu için öğretim sürecinde yapmış olduğumuz son ders saati değerlendirmesi, aynı zamanda bireyin bu kazanım için son değerlendirilmesi olacaktır. Bu nedenle son değerlendirme için ayrı bir form hazırlanmayacaktır.
- D.
- Öğretim Sonrası Değerlendirme
- a.
- Bireyin gelişimi, öğretim sürecini değerlendirme sonuçlarına uygun olarak her ay sonunda Dönem Sonu Bireysel Performans Değerlendirme Formu’na işlenecektir.
|
